Wat de essentie is

Ik kan me niet goed voorstellen hoe lang negenhonderd jaar duurt. Maar zo lang is het geleden dat enkele Norbertijnen uit de Sint-Michielsabdij in Antwerpen naar een plaatsje in de kempen verhuisden, en er de Abdij van Tongerlo stichtten. De Antwerpse abdij heeft de tand des tijds niet doorstaan, die van Tongerlo met vallen en opstaan wel.

Gisteren was Psallentes er te gast voor het openingsconcert van het festival Musica Divina. We hadden de eer en het genoegen voor een uitverkochte abdijkerk te kunnen aantreden samen met onze goede vrienden van Utopia. En hier komt de kat op de mouw: we brachten een beetje van de Antwerpse soundscape van eeuwen geleden naar Tongerlo. Een historische beweging, zeg maar.

Aanleiding was natuurlijk het album dat Utopia en Psallentes samen maakten, met muziek van kapelmeesters van de Antwerpse Onze-Lieve-Vrouwekerk. Kerk, ja, en tot in de tweede helft van de zestiende eeuw nog geen kathedraal. Zelfs in het programmaboekje bij het concert werd anders gesuggereerd. Niet dat het zoveel uitmaakt: de collegiale kerk was in onder meer de vijftiende eeuw, lang voor die kathedrale status, een plek waar aan kunst en cultuur veel geld werd besteed. 

De polyfonie van Utopia werd door Psallentes van een gregoriaanse speklaag voorzien, gebruikmakend van een Processionale gedrukt door Plantijn. Dat boek is mogelijk zowat de enige bron die ons nog tot voor de godsdienstonrusten van de zestiende eeuw terugbrengt naar hoe de liturgie aan de Antwerpse Onze-Lieve-Vrouw gestalte werd gegeven. Het boek zelf is 1574, maar de muziek die erin staat was op dat moment misschien minder nieuw dan we zouden denken. Een dun draadje met vroegere tijden, dat wel.

Met zo’n gregoriaanse ‘speklaag’ keerden we overigens ook terug naar onze wortels. Lang geleden – net niet in de vorige eeuw, om precies te zijn – ging Psallentes van start om exact dat te doen bij concerten van Capilla Flamenca: het gregoriaanse canvas leggen waarop polyfonie kan schitteren. Het was in die eerste maanden en jaren bijna de bestaansreden van Psallentes. Wat een reis is het toch geworden. Bijna duizend evenementen later blijft het elke keer opnieuw een verwondering wat gregoriaans met zingenden en luisterenden kan doen. En waar ik zopas beschrijf hoe polyfonie kan schitteren op de gregoriaanse grondlaag, kan je het wel degelijk ook anders bekijken: tussen de drukte en de glitter van de polyfonie brengt gregoriaans je telkens terug tot wat de essentie is. Een leven dat eenvoudig, sober en liefdevol is.

Het concert van gisteren werd live uitgezonden door onze Vlaamse klassieke radio Klara. Dus dank aan Klara, dank aan Musica Divina en het hele team daar, dank aan Utopia voor de invitatie om hieraan mee te werken, dank aan de zangeressen van dienst. Een opgemerkte cross-over was dat ene moment in dat ene stuk van Pevernage waar die ene zangeres van Psallentes de zesde stem van Utopia werd. Ze stak over, maar ze kwam terug. Hoera!

Foto en tekst Hendrik Vanden Abeele

Ps. Psallentes is op zoek naar ondersteuners. Voor 11 cent per dag word je lid van de Psallentes Centimeters 2026. Je steunt ons dan met €40 euro voor het lopende jaar. Bovendien krijg je de nieuwe cd ‘Bernardus’ toegestuurd. Wil je ons helpen? Stort dan vandaag nog €40 op rekeningnummer BE62 7340 1182 9561 van Psallentes vzw. Geef ook je naam (indien anders dan op de overschrijving) en adres mee, of/en stuur een mailtje aan hendrik.vda[at]me.com. Eeuwig en één dag dankbaar!

Psallentes vzw geniet structurele ondersteuning door de Vlaamse overheid, en krijgt een jaarlijkse toelage van de Stad Leuven