O kom, o kom, Immanuel

Op weg naar Kerst, een nieuw jaar tegemoet? Dan laten we de Amerikaanse Gaelynn Lea toch het O kom, o kom, Immanuel spelen! Vanwege de osteogenesis imperfecta (of ‘brozebottenziekte’) waarmee ze geboren werd bespeelt ze de viool als een cello waarbij ze de strijkstok vasthoudt zoals een contrabassiste dat zou doen. Gaelynn Lea is een meester met de loop machine, en ze maakt hele fijne en to-the-pointe liedjes, zoals dit ‘I wait’ (hieronder), waarin ze ontoegankelijkheid voor en onbegrip rond mensen met een beperking, handicap of specifieke zorgbehoefte aanklaagt. We bewonderen wat ze doet, maar ze wil geen ‘inspiratie’ genoemd worden (derde filmpje) en in een heuse ‘Official Music Video’ (vierde filmpje) laat ze gewillig met zich dollen, tegelijk ook een podium gevend aan een paar lotgenoten. Haar boodschap voor de komende tijd? “Forgive yourself, but don’t give yourself away.”

Waakzaam oog

Psallentes 2018 Turnhout Begijnhofkerk

Deze avond zong Psallentes ‘La Fête-Dieu’ in de Begijnhofkerk te Turnhout, onder het waakzaam oog van de Heilige Dymphna ‘Patrones tegen alle zenuwziekten’. Met dit concert sloten we het werkjaar 2018 af — een mooi en goedgevuld jaar met weeral veel nieuwe producties en nieuwe vriendschappen. Met dank aan iedereen die het mogelijk maakte. Meer in 2019 — maar eerst: heilige Dymphna, bid voor ons.

Met van links naar rechts: Lisa De Rijcke, Barbara Somers, Marina Smolders, Kerlijne Van Nevel, Veerle Van Roosbroeck en Inge Sykora.

Tekst en foto Hendrik Elie Vanden Abeele, 13 december 2018

13•12•2018 Turnhout [B] La Fête-Dieu

Psallentes 2018 Turnhout Begijnhof

Op 2 december 1998 werden 13 Vlaamse begijnhoven erkend als UNESCO-werelderfgoed. In 2018 vieren we de twintigste verjaardag van deze erkenning. Psallentes presenteert op 13 december 2018 te Turnhout, om 20u15 in de Begijnhofkerk, een project rond het typisch Luikse liturgische feest van het Heilig Sacrament, in de Luikse regio beter bekend als ‘La Fête-Dieu’. Bij de instelling van het feest in 1246 speelde de heilige Juliana een belangrijke rol. Meer dan dertig jaar eerder al had zij een visioen gehad van een onvolledige maan: naderhand zou zij inzien dat dit een boodschap was betreffende een onvoltooide liturgische cyclus, en dat met name een feest rond het Heilig Sacrament ontbrak. Het was de jonge en bescheiden monnik Jean de Cornillon die aan het werk gezet werd om dit nieuwe feest in een officie gestalte te geven.

Zoals gebruikelijk in die tijd waren teksten van kerkvaders als Ambrosius en Augustinus de belangrijkste voedingsbodem voor het liturgisch programma van het officie. Naast kerkvaders kwamen ook meer eigentijdse auteurs aan bod, zoals Alger de Liège en Pierre Lombard.

Op het muzikale vlak vertrok Jean vanuit een programma dat ook in andere officies reeds toegepast was: de antifonen volgen de nummering van de modi. Eerste antifoon eerste modus, tweede antifoon tweede modus, enzovoort. Het werd een soepel, verzorgd en expressief officie, een interessante getuige van de Luikse muzikale traditie. Het officie van Jean kende goede verspreiding in het bisdom Luik, en ook richting Duitsland, Moravië en Polen. Nog in dezelfde dertiende eeuw schreef Thomas van Aquino een ander officie voor hetzelfde feest. Dit werd al gauw het universele officie van Corpus Christi, ook al werd Jeans officie in de Luikse Saint-Martin zeker tot in de zestiende eeuw gezongen.

Een van de meest volledige bronnen voor het officie van Jean de Cornillon is een handschrift uit Tongeren (ca. 1300), dat in de Koninklijke Bibliotheek van Den Haag bewaard wordt, onder het nummer 70 E 4.  In net hoefnagelschrift staan er de antifonen en responsoria, de hymne en een sequens uitgeschreven. Psallentes selecteerde uit de 21 bladzijden van het officie voor het Heilig Sacrament gezangen voor de eerste vespers en de derde nocturne van de metten, en vulde dit aan met de sequens Laureata plebs.

Hendrik Vanden Abeele

Bagatelle

De wereld van Psallentes staat ver van Ligeti en van blazers, maar zo’n origineel filmpje (en uitstekend muzikantschap) van Ensemble Ouranos mogen we hier toch niet onvermeld laten. Chapeau! En wat een leuk stuk ook!

Nieuwe pagina op deze site: Programma’s

Psallentes heeft in de loop der jaren al meer dan 180 (sic) verschillende programma’s voorgesteld, bijna allemaal rond laatmiddeleeuws gregoriaans en aanverwante polyfonie. Een nieuwe pagina op deze site geeft een selectie uit de mogelijkheden. Als je geïnteresseerd bent om ons te programmeren, neem dan contact met ons op. Bestaande programma’s zijn altijd nog ‘te koop’, maar Psallentes is erom bekend ook veel oor te hebben naar het ontwikkelen van op maat gesneden programma’s. Dat kan gaan van specifieke thema’s (rond een heilige, bijvoorbeeld) of een bepaalde bron (u bent verbonden met of heeft weet van een archief dat over een al dan niet ontgonnen muzikale bron beschikt). De bezetting van Psallentes is wisselend, al opereren we de jongste jaren meestal als gezelschap van zes à acht zangeressen. Echter is ook nog steeds het mannengezelschap actief, en zijn er ook programma’s (vooral met meer polyfonie) die gemengd bezet zijn. We denken er overigens ook aan om op termijn een ploeg ‘Psallentesjes’ op te zetten, met kinderen dus. Maar dat staat nog — juist — in de kinderschoenen.

Op die nieuwe pagina dus 24 beschikbare programma’s — maar opnieuw: er is altijd iets nieuws mogelijk, en we werken graag in opdracht.

[FRIENDS] Zefiro Torna: Balsam

Onze vrienden van Zefiro Torna hebben een nieuwe cd uit. Dat klinkt als balsem voor de ziel.

“Het project verenigt opnieuw muzikanten die expert zijn in uiteenlopende genres als oude, etnische en jazzmuziek. Deze keer vormen de mysterieuze krachten van planten, bloemen en kruiden het vertrekpunt. De composities dragen namen als les Roses de Saadi of Artemisia absinthium. Ze weerklinken naast traditionele gezangen uit Portugal en Griekenland, Oudnoorse Edda-liederen over de Yggdrasil of levensboom, spirituele melodieën van Hildegard von Bingen en fijnmazige 15de-eeuwse muziek van Guillaume du Fay. Ze refereren aan teksten van Vergilius en Horatius en poëzie van Charles Baudelaire en Emile Verhaeren.”

Klassische Musik / Muse

Psallentes cliché klassieke muziek saai 2018

Het cliché moet hoog gehouden worden.

In de zeer mooie en lezenswaardige krant de Süddeutsche Zeitung van vandaag, meer bepaald in het vrijdagse Magazin, staat een soort foto-interview met de drie muzikanten van de Britse rockband Muse. Het idee is wel prettig: in plaats van vele bladzijden vraag en antwoord, worden zeven vragen gesteld waarop de heren (alleen, in duo, of in trio) een antwoord geven door een bepaalde pose aan te nemen. Met een al dan niet op handen zijnde Brexit blijken ze bijvoorbeeld in antwoord op de vraag ‘Was bedeutet Ihnen die Europäische Union?’ plechtig te salueren; op de vraag ‘Wer von Ihnen ist heimlich bürgerlich?’ wijzen twee collega’s vol overtuiging op drummer Dominic Howard.

En dan is er dus de vraag ‘Wie sieht es aus, wenn Sie klassische Musik hören?’ We zien frontman Matt Bellamy een zen-pose aannemen, terwijl onze ‘burgerlijke’ vriend Dominic Howard op zijn polshorloge kijkt: ‘hoe lang gaat dat hier nog duren?’. Ok, deze heren hebben recht op hun mening, en ik respecteer die, maar beide poses stellen me toch teleur. Je kan best bepaalde muziek ‘zen’ vinden, en andere ‘saai’, maar dat kan onmogelijk gelden voor de categorie ‘klassieke muziek’ — gewoon omdat die categorie eigenlijk niet bestaat. Wat een dommigheid. Dus de hedendaagse ‘popmuziek’ zou minder saai zijn dan ‘klassieke muziek’? Tsss! Volgens het principe van de evenredigheid is saaiheid verspreid over alle soorten muziek. Punt. Net zoals je ‘zen’ kan worden van zowel Hildegard von Bingen als — ik zeg maar wat — David Bowie’s instrumentale compilatie-plaat All Saints.

Nu ik toch aan het zeuren ben: aan onderwijzeressen en onderwijzers zou ik eigenlijk willen vragen om voor schoolfeestjes ook eens voorbij muziek à la Studio 100 te kijken. Volgens mij kijken lagere-schoolkinderen positief verrast op als ze door die luidsprekers nu en dan eens een streep Vivaldi of Stravinsky te horen krijgen. En probeer ook eens Obrecht of Jannequin. Of nog beter: laat de kinderen zingen, zelf zingen, en niet alleen op schoolfeestjes. Nooit saai, en helemaal zen!

Met dank en groeten

Hendrik Vanden Abeele, 23 november 2018

Woorden van God te Den Haag

Psallentes Den Haag Sacred Songs 2018

Vorige zaterdag was het Psallentes Trio (Marina Smolders, Kristien Nijs, Sarah Abrams) te gast op Sacred Songs — Women’s Voices in de Nieuwe Kerk te Den Haag. Het was het openingsconcert van het Festival Sacred Songs, dat van 17 november tot en met 16 december plaatsvindt. Er weerklonk ondermeer Sefardische muziek, hymnen voor Maria uit de Koptische kerk, Christelijke liederen van Hildegard von Bingen, muziek op tekst van de soefi-heilige Rabia Al-‘Adawiyya en traditionele muziek op teksten van de Indiase heilige Mira Bai. Zangeressen van dienst waren ondermeer Monica Akihary, Miriam Abouseif, Samhita Mundkur, Noam Vazana en Karima el Fillali. Een zeer multicultureel evenement in een uitverkochte Nieuwe Kerk. Frappant was het (eens te meer) vast te stellen dat religieuze muziek uit zoveel tradities ondanks de verschillen die duidelijk hoorbaar zijn, ook zoveel gemeenschappelijks laat zien — een stem blijft immers een stem, wat ook je geloof is. Gebeurtenissen als deze doen je inzien dat mensen inderdaad meer gemeen hebben met elkaar dan we beseffen, en dat verschillen slechts oppervlakkig zijn. Om het kort te zeggen: Sacred Songs bijwonen maakt je weer wat meer humanist. In Trumpiaanse tijden doet dat deugd.

Tekst en Foto (Scheveningen) Hendrik Elie Vanden Abeele, 17 november 2018.

Blog at WordPress.com.

Up ↑