Search

Psallentes Plainchant & Polyphony

Beleef het manuscript

[FRIENDS] De Rijmbijbel van Jacob van Maerlant

Bij Psallentes weten we uit ervaring dat de Koninklijke Bibliotheek van België over talloze prachtige manuscripten waakt. Bijvoorbeeld bezit de Bibliotheek de grootste en belangrijkste collectie Middelnederlandse handschriften ter wereld: meer dan duizend handschriften en fragmenten. Eén daarvan is de zogenaamde Rijmbijbel van Jacob van Maerlant, een stukje werelderfgoed. Geheel ter informatie en ter verstrooiing, en ook ter opfleuring van deze niet geheel zonnige vakantiedagen, maken we hier graag plaats voor een filmpje over de Rijmbijbel, zoals onlangs gemaakt door Universiteit Utrecht. Er is geen muziek in de Rijmbijbel, maar er zit wel muziek in: hoor hoe die paar fragmenten, zoals voorgelezen door Frank Willaert, vanzelf gaan zingen. In de film is ook Ann Kelders te zien. Zij is wetenschappelijk medewerker bij de Koninklijke Bibliotheek, op de afdeling handschriften. En nog belangrijker: Ann is ook bestuurslid bij Psallentes.:-)

Hendrik Elie Vanden Abeele, 8 juli 2016

Hubertus & Rochus

IMG_6384

Fijn dagje gehad vandaag in een mooie Waalse kerk, waar we enkele fragmenten hebben opgenomen uit het Salzinnes antifonarium. Meer over dat project later, maar hier toch even dit: bij de zeven stukken die we hebben opgenomen zaten vooral antifonen ter ere van de heiligen Hubertus en Rochus. In de loop van de dag zijn we gaan beseffen dat de twee heiligen die in de bewuste kerk links en rechts van het hoogaltaar op ons toekijken, precies deze twee zijn. Hubertus en Rochus: een echte Luikse heilige enerzijds, een pestheilige anderzijds. Wat een (niet helemaal) toeval, en wat kan de wereld toch klein zijn.

De zangeressen van dienst waren Amélie Renglet, Lisa De Rijcke, Sarah Van Mol, Barbara Somers en Kerlijne Van Nevel.

Met dit dagje is ons seizoen 2015-2016 nu echt wel afgesloten. Wij danken ons publiek, en alle volgers van deze site, voor het enthousiasme en de aanmoediging. We gaan er nu even tussenuit, maar we komen spoedig terug. Koop alvast ticketjes voor Psallentes op Laus Polyphoniae!

Foto Hendrik Elie Vanden Abeele, 6 juli 2016

Warme gloed

IMG_6345

De Sint-Machariuskerk te Gent was vandaag de plek waar uit vele monden polyfonie weerklonk (en ook wel wat gregoriaans). Meer Stemmig Gent, dus. Een prachtig initiatief dat intussen een gevestigde waarde is in het cultuurlandschap van de vroege zomer. Zeven dames van Psallentes hebben de eer gehad er de dag af te sluiten met onderdelen uit onze Triptycha.

Buiten twijfelde de zomer, binnen heerste de warme gloed van gregoriaans en polyfonie. Wat een manier om een seizoen af te sluiten!

Foto Hendrik Vanden Abeele, Sint-Machariuskerk Gent, 2 juli 2016

02•07•2016 Gent [B] Seizoen afsluiten

Triptycha. Psallentes. Hendrik Vanden Abeele

Morgen zaterdag 2 juli 2016 sluiten we het mooi gevulde seizoen 2015-2016 af met een Triptycha-sessie op Meer Stemmig Gent. Het programma is geboren in Gent, ten tijde van de tentoonstelling Mystieke Muziek, en komt er nu nog eens thuis — laat op een zaterdagavond.

Niet alleen is dit een seizoensafsluiter, we sluiten ook gewoon de dag af. Een dag vol mooie muziek met fijne ensembles. Als je het ons vraagt is een dagje Gent morgen een uitstekend idee om de zomermaanden mee aan te vatten.

Het moge dan wel onze seizoensafsluiter zijn, we gaan toch nog een een beetje doorwerken, met nog eens een opname in Wallonië. Dan nemen we wat vakantie, en we zijn terug op 14 augustus in de abdij van Maredret.

Nieuwsflash: Psallentes vzw structureel ondersteund tot minstens 2021

Vlaanderen verbeelding werkt_vol

Zopas raakte bekend dat Psallentes vzw voor de periode 2017 tot 2021 structureel ondersteund zal worden door de Vlaamse overheid, met een jaarlijkse subsidie van €82.100. Alhoewel een stuk lager dan het oorspronkelijk geadviseerde bedrag, ligt deze toekenning anderzijds toch tien procent hoger dan onze huidige jaarlijkse subsidie. We kunnen dan ook alleen maar zeer dankbaar en heel tevreden zijn.

In de context van veel andere sommen die we zien verschijnen voor andere ensembles en instellingen, is ons bedrag aan de bescheiden kant. Maar daar zijn we ook trots op: wij willen mooie dingen maken en harten verblijden, uitdrukkelijk zonder al te veel beslag te leggen op overheidsgeld. Wij geloven dat zo’n uitgangspunt ook de houdbaarheid en duurzaamheid van een cultureel ondersteuningsbeleid versterkt. Daarnaast is Psallentes altijd al naar opzet en werking een klein ensemble geweest — echter steeds met grootse plannen.

We hebben ook gezien dat een aantal collega-ensembles en -instellingen vandaag slecht nieuws kregen. Hen wacht ofwel een strijd met de overheid, ofwel een periode van roeien met de riemen die ze kunnen vinden, of wie weet zelfs ‘boeken dicht’. Wij wensen deze collega’s veel moed in de komende tijd.

Over subsidies is veel te zeggen. In het verleden hebben we het al (te) vaak gezien dat in sommige hoofden ‘subsidie’ gelijk staat aan ‘in de schoot geworpen geld’. Daarop zeggen wij dan: misschien kunnen we overleven zonder subsidies, maar met die subsidies kunnen we veel meer doen, en veel meer mooie dingen doen. Het is goed voor organisatoren, die een voor hen realistische uitkoopsom kunnen bedingen, en het is goed voor het publiek, dat betaalbaar van allerlei vormen van cultuur kan genieten. En het is goed voor de werkgelegenheid: het grootste deel van ons subsidiegeld gaat naar het vergoeden van de prestaties van zangers en zangeressen. Dat wij bij Psallentes vooral werken met zangers en zangeressen ‘van bij ons’ leidt er ten slotte ook toe dat al dit geld ‘bij ons’ blijft circuleren.

We krijgen die subsidies overigens niet zomaar, integendeel: met een behoorlijk hoog minimum aan te realiseren activiteiten, met strenge voorwaarden op elk punt van onze werking, met jaarverslagen en jaarplannen en visitaties en wat er nog zoal komt bij kijken, is onze ‘bewijslast’ behoorlijk hoog. Maar geen probleem: dat houdt ons scherp.

Het past hier uitdrukkelijk te danken voor de inzet van zangers en zangeressen, medewerkers, Raad van Bestuur en Algemene Vergadering. En natuurlijk eren we de blijvende interesse en het steeds groeiende enthousiasme van ons publiek. Psallentes gaat volle kracht vooruit ter verspreiding van fijne muziek uit (vooral) de late middeleeuwen en de renaissance. Mooi!

Hendrik Elie Vanden Abeele, 30 juni 2016

 

Champmol de muziek

IMG_5939 (1)

Het Huis van de Polyfonie in Leuven was dezer dagen ook weer een Huis van Gregoriaans. In de ‘grote laboruimte’ (zoals het daar heet) werkten we stug door aan het muzikale luik van het project ‘Champmol 1399’. Zangeressen van dienst (van links naar rechts, daar beneden) waren Marina Smolders, Sarah Abrams, Kristien Nijs, Elisabeth Colson, Kerlijne Van Nevel, Rozelien Nys, Barbara Somers en Lieselot De Wilde. Fijne ploeg!

Foto Hendrik Elie Vanden Abeele, Heverlee 23 juni 2016

(Niet zo) Vruchtbare zondag

IMG_5896

Ach, het kan niet altijd de goed-nieuws-show zijn. Spitsen scoren niet altijd, en soms is de verdediging een zeef.

Vandaag weer met een keurploeg naar Wallonië getrokken, alwaar de plaatselijke bevolking plotseling een hevige drang voelde opkomen hun jongste telgen te laten dopen. Niets op tegen, edoch: als we de kerk gereserveerd hebben en als we om er te gaan opnemen de helft van het land doorreizen, dan zou het wel fijn zijn dat we niet twee keer langdurig en geheel onvoorzien onze werkzaamheden moeten onderbreken. Schone en godvruchtige baby’tjes of niet.

Dus hebben we niet ons voorziene programma van de dag kunnen afwerken, wat behoorlijk vervelende consequenties heeft — die we wel gaan oplossen.

IMG_5911

Maar: we verloren er ons geduld en ons goed humeur niet bij, hadden nog een fijne picknick in het zonnetje, en een korte fotosessie onder jonge (waarschijnlijk ongedoopte) rode beuken.

IMG_5865

En dan nu: de beuk erin!

Foto’s Hendrik Van den Abeele, 19 juni 2016

 

Knutselen aan ‘Champmol 1399’

CHAMPMOL 1399 MS 118 DIJON PSALLENTES

Een afdruk van een microfilm uit 1978 van twee bladzijden uit het antifonarium van Champmol (Dijon, Bibliothèque Municipale Ms 118). Het is even wennen, in deze tijden van verregaande digitalisering. Hier geen kleur, geen hoge resolutie, geen ongelimiteerd inzoomen. Gewoon ‘à la guerre comme à la guerre’. Het heeft wel iets. Meer nog: ik geloof dat het mijn muzikale visie op dit gregoriaans rechtstreeks beïnvloedt.

Want dezer dagen dus aan de muziek voor ‘Champmol 1399’ aan het knutselen. Het retabel van Jacob De Baerze en Melchior Broederlam — onderwerp van de film die op Laus Polyphoniae 2016 in première gaat — werd gemaakt voor het Kartuizerklooster van Champmol, en er definitief geplaatst in 1399. In datzelfde jaar werd aan het klooster ook een antifonarium geleverd (mogelijk vervaardigd te Parijs) dat de liturgische diensten van de Kartuizers moest helpen verzorgen. Het gregoriaans dat live bij de film gezongen wordt, is uitsluitend uit dit boek genomen.

Komt dat zien en horen.

27 augustus 2016 — met stip.

Hendrik Elie A Vanden Abeele

The Royal Wind Music

RWE 2011photo: Marco Borggreve
Photo Marco Borggreve

Deze voormiddag te Brussel een fijne bespreking gehad met twee leden van het Amsterdamse blokfluitengezelschap The Royal Wind Music. En het is beklonken: in 2017 gaan we samenwerken. Primeur van de dag! Meer informatie volgt zo spoedig mogelijk.

Vruchtbare zondag

Psallentes Aderlaar

Na een vruchtbare zaterdag volgde een idem dito zondag. De sfeer zat goed, en donderbuien konden we netjes binnen de pauzes houden. Een beetje à la Donald Fagen: ‘Walk between the raindrops’. Volgende week derde en laatste opnamedag voor Mater Dolorosa.

Foto Hendrik Elie Vanden Abeele, 12 juni 2016

Vruchtbare zaterdag

Psallentes 2016

Vandaag met acht van onze prachtigste zangeressen (we hebben er nog!) naar Wallonië getrokken, om er nog eens een dagje opnames te maken. Zou dat betekenen dat er alweer een nieuwe cd op komst is? Jazeker! Overigens: morgen zondag idem dito. En volgend weekend ook, en begin juli ook, en in augustus ook, en in september ook. Maar niet in oktober…

Foto Hendrik Elie Vanden Abeele, 11 juni 2016

OKV over Teseum Tongeren

Teseum Tongeren Psallentes in de muziekbox

Het nieuwste nummer van Openbaar Kunstbezit Vlaanderen is uit, met daarin een bijdrage over de schatkamer van Tongeren: het Teseum. Pagina 9: ‘In de muziekbox zijn oude partituren te horen die onder impuls van Alamire Foundation weer werden ingezongen [door Capella Pratensis en Psallentes], terwijl de noten ook visueel voorbij trekken’.

Dàt moeten we gaan beleven. Naar aanleiding van de opening van dit nieuwe museum bracht Psallentes zopas de cd ‘Fragmenta Tungrensia‘ uit.

Champmol 1399 — Zooming In Zooming Out

Champmol 1399 — Het Echte Werk

IMG_5520

Met het oog op onze Laus-Polyphoniae-productie Champmol 1399 waren we deze week twee dagen in Dijon, om aldaar het retabel van Jacob De Baerze en Melchior Broederlam te filmen. Wat een voorrecht om zo’n schitterend kunstwerk langdurig van nabij te kunnen bewonderen. Het resultaat is voor het eerst te zien (60 minuten film) en live te horen (60 minuten gregoriaans uit Champmol) op 27 augustus 2016 om 22u15 in AMUZ, Antwerpen. Info en, vooral, tickets: hier.

Met dank aan cameraman Bram Goots (foto) en productie-assistente Ann Kelders.

Foto’s Hendrik Vanden Abeele, Musée des beaux-arts de Dijon, 7 juni 2016

IMG_5557

[CD] Fragmenta Tungrensia release

FragmentaTungrensia_cover

Naar aanleiding van de opening van het Teseum in Tongeren heeft Psallentes een nieuw cd’tje klaar: de Fragmenta Tungrensia. Nu al te koop in de museumshop aldaar, en later deze maand ook in ‘de betere cd-winkel’. Verdeling [PIAS] Holland / harmonia mundi. Met speciale dank aan Kris Thielemans voor weer een prachtig ontwerp.

[NL] Het Teseum in Tongeren toont vele kerkschatten, waaronder laatmiddeleeuwse gregoriaanse manuscripten. Uit deze prachtige bronnen selecteerde Psallentes een reeks pareltjes: gregoriaans uit de liturgie van de grote dagen — zoals Kerstmis of Pasen — en gregoriaans met een meer lokale kleur — zoals de gezangen voor heiligen als Maternus en Servatius. Zo biedt deze opname een mooi beeld van de rijkdom van de Tongerse liturgie in de veertiende en vijftiende eeuw.

[FR] Parmi les nombreux trésors du Teseum de Tongres figurent des manuscrits grégoriens du Bas Moyen Âge, qui sont autant de sources sublimes où Psallentes a pu puiser de véritables perles : des chants grégoriens issus de la liturgie des grandes célébrations comme Pâques et Noël, mais aussi des chants ayant une couleur plus locale, tels que ceux dédiés à Saint-Materne et Saint-Servais. Cet enregistrement illustre donc avec brio la richesse de la liturgie de Tongres aux XIVe et XVe siècles.

[ENG] The Teseum in Tongeren contains many ecclesiastical treasures, including late mediaeval plainchant manuscripts. From these beautiful sources, Psallentes has chosen a series of real gems: chant from the liturgy for the great feasts — such as Christmas and Easter— and chant with a more local colour — such as the hymns for saints such as Maternus and Servatius. This recording thus offers a fine image of the richness of the liturgy in Tongeren in the fourteenth and fifteenth centuries.

[D] Das Teseum in Tongeren präsentiert zahlreiche Kirchenschätze, zu denen auch spätmittelalterliche gregorianische Manuskripte gehören. Aus diesen prachtvollen Quellen wählte Psallentes einige Juwelen aus: Gregorianik für die Hochfeste – beispielsweise Weihnachten oder Ostern – sowie Gregorianik mit eher lokalem Kontext – wie beispielsweise die Gesänge der Heiligen Maternus und Servatius. So verschafft uns diese Aufnahme ein gutes Bild von dem Reichtum der Liturgie im Tongeren des 14. und 15. Jahrhunderts.

Bossy

IMG_5395

Vandaag muziek gemaakt in de Grote Hervormde Kerk van Den Bosch, Nederland. Fijne kerk, tip top in orde, absoluut prachtige akoestiek, vol publiek. Wat wil een mens nog meer?

Zangeressen van dienst waren Veerle Van Roosbroeck, Amélie Renglet, Sarah Abrams, Sarah Van Mol, Lieselot De Wilde, Rozelien Nys, Barbara Somers en Kerlijne Van Nevel.

Foto Hendrik Vanden Abeele (het gebouw rechtsachter is de Grote Hervormde Kerk)

05•06•2016 Den Bosch [NL] Mater dolorosa

Foto Hendrik Elie Vanden Abeele. Psallentes.

Morgen zondag is Psallentes te gast op het Nederlands Gregoriaans Festival, deze keer te Den Bosch (vorige edities waren in Ravenstein). We zingen er ‘Mater Dolorosa’, een programma rond het thema van de Zeven Smarten van Maria. Dit programma ging in première op Laus Polyphoniae 2015. Volgende week maken we er ook een cd-opname van.

Gregoriaans was in middeleeuwen en renaissance de muziek die de hele dag door weerklonk in kerken, kloosters en abdijen. Het eenstemmig gezongen Latijn was altijd en overal aanwezig. Zo diep was de liturgie van de Christelijke kerk ervan doordrongen dat de polyfonie er in grote mate schatplichtig aan was: concepten, teksten en melodieën werden gretig in polyfonie omgezet, en heel vaak was een gregoriaanse melodie als cantus firmus de ruggengraat van de meerstemmigheid. In dit project zingt Psallentes niets dan gregoriaans. Bijzonder gregoriaans, met name, om drie grote redenen.

Ten eerste: dit gregoriaans is afkomstig uit een Alamire-bron. Van de ongeveer zestig bronnen die uit de werkplaatsen van Alamire zijn overgeleverd, is er slechts één (B-Br 215-216) die naast polyfonie ook gregoriaans bevat. Het kleine manuscript, vermoedelijk vervaardigd tussen 1512 en 1516, werd gemaakt voor Charles de Clerc en diens vrouw Anne Anoke. De Clerc bekleedde belangrijke financiële posities aan het Bourgondisch-Habsburgse hof. Mogelijk werd het manuscript hem geschonken ter gelegenheid van een van zijn promoties. Het gregoriaans zelf werd echter mogelijk niet in de ateliers van Alamire gemaakt. Hij was dan wel de grootste specialist van het polyfonie-schrijven, voor gregoriaans ging hij wellicht aankloppen bij collega-specialisten van een scriptorium, misschien verbonden aan een klooster.

Ten tweede: dit gregoriaans is Bourgondisch. In de loop van de vijftiende eeuw was overal in de Christelijke wereld, maar niet het minst in het Bourgondische rijk, een enorme toename van Mariale devotie merkbaar. Dit resulteerde ondermeer in de instelling van nieuwe Mariale feesten en gedenkdagen, waaronder de Zeven Smarten van Maria — een uiterst populair thema in Bourgondische kringen.

Ten derde: dit gregoriaans is het resultaat van een soort wedstrijd. Om de beleving van de liturgie rond het nieuw ingestelde feest van de Zeven Smarten kracht en luister bij te zetten, werd eerst, vanuit het Bourgondisch hof, een wedstrijd uitgeschreven met als doel de meest geschikte teksten te verzamelen. Het was Peter Verhoeven (ook wel Petrus de Manso, gestorven 1523) die volgens de jury het beste voorstel deed. Vervolgens werd de tekst van Verhoeven aan enige componsiten voorgelegd. De muzikale zetting die door de jury uitgekozen werd, was die van Pierre Duwez (gestorven 1508). Bijzonder is hierbij, dat enkele andere (niet-Alamire) handschriften andere muzikale versies van dezelfde teksten bevatten.

Met al deze ingrediënten geeft Mater Dolorosaeen mooi beeld van de gregoriaanse wereld ten tijde van Petrus Alamire. Het nieuw gemaakte gregoriaans van Duwez is soepel en krachtig tegelijk. Er is muziek voor het officie, en voor de mis. De sequens Astat virgo is een instant-klassieker, terwijl de alternatieve sequens Salve Virgo generosa (zoals in andere bronnen te vinden) in de twee versies die Psallentes hier gebruikt laten zien hoe goed en tegelijk verschillend men met de gregoriaanse taal wist om te gaan.

Hendrik Vanden Abeele

5’40”

IMG_5268

Deze avond hebben wij van Psallentes misschien wel ons kortste concert ooit gegeven. Het duurde iets minder dan zes minuten. De gelegenheid? Voorstelling van het seizoensprogramma 30CC Leuven in de Stadsschouwburg aldaar. Hier overlopen de presentatoren van de avond (onder wie Jan Hautekiet, links) het scenario nog even. Zangeressen van dienst waren Amélie Renglet, Kristien Nijs, Marina Smolders, Elisabeth Colson en Kerlijne Van Nevel.

Volgend seizoen komt Psallentes samen met Het Collectief de productie ‘The Road of Excess leads to the Palace of Wisdom’ presenteren. Dat vonden ze in Leuven een te lange titel, daar is het ‘Hildegard & Galina, sterke vrouwen’ geworden. Wij vinden dat allemaal prima, als de mensen maar tickets kopen. Dat kan vanaf morgen 1 juni op de site van 30CC Leuven. Allen daarheen…

PS. Nu we het toch over extremen hebben: we zongen nog niet zo heel lang geleden ook ons langste concert ooir, toen we voor Concertgebouw Brugge ter gelegenheid van ‘SLOW’ zongen van zonsopgang tot zonsondergang. Dat is andere koek, zul je denken, maar je laten zien in slechts enkele minuten is ook een opgave…

Foto Hendrik Elie Vanden Abeele, Leuven, Stadsschouwburg, 31 mei 2016

The Road of Excess leads to the Palace of Wisdom (Première Bozar)

IMG_5229

Deze avond hebben Het Collectief en Psallentes te Brussel de langverwachte (en stevig voorbereide) première gegeven van The Road of Excess leads to the Palace of Wisdom. In die 85-minuten productie vloeien muzieken van Hildegard von Bingen en Galina Oestvolskaja naadloos in elkaar over. Compromisloos, of zoals we het zelf zeggen: onverstoorbaar. Geen gemakkelijk programma, dat staat vast: niet voor de uitvoerder, maar zeker niet voor de luisteraar. Na deze eerste voorstelling gaat het project voor een tijdje de kast in, om er volgend jaar ondermeer te Amsterdam, Brugge, Antwerpen en Leuven weer uit de komen. Hildegard en Galina die uit de kast komen — je moet het je voorstellen.

Hier past overigens een woord van dank aan Gerrit Geerts, die vanuit het kantoor van Het Collectief een belangrijke rol speelde in de ontwikkeling en vooral de verkoop van dit project.

En ten slotte willen we graag Thomas Dieltjens van harte danken voor het initiatief van deze productie, en voor de vele dagen van prettig eraan knutselen die we samen doorbrachten. Psallentes heeft nieuwe vrienden gemaakt.

Foto hierboven: Stukjes van a) iemand van de Bozar crew; b) Kerlijne Van Nevel; c) Sarah Abrams; en d) Veerle Van Roosbroeck. Daarnaast deed voor Psallentes ook nog mee: Amélie Renglet, Lieselot De Wilde en Soetkin Baptist.

Foto hieronder: Pascal Rousseau, de tuba-virtuoos, doet nog wat krachten op. Voor Het Collectief deden verder nog mee: Wibert Aerts op viool; Julien Hervé op klarinet; Thomas Dieltjens aan de piano; Toon Fret die fluit speelde; en Martijn Vink die op de cello streek.

IMG_5234 (1)

Foto’s Hendrik Elie Vanden Abeele, 21 mei 2016, Brussel Kapellekerk

Blog at WordPress.com. | The Baskerville Theme.

Up ↑

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 911 other followers