Search

Psallentes Plainchant & Polyphony

Beleef het manuscript

[PRESS] ‘este extraordinario concierto’

15380443_10211416840406134_6550989183569618662_n

Hoe is je Spaans? Test het met onderstaande link naar het nummer 324 van het muziek-tijdschrift Scherzo. Wat fijn te lezen dat recensent José Antonio Cantón woorden van lof en bewondering tekort komt om de ervaring te beschrijven die hij had toen hij de zes zangeressen van Psallentes hoorde zingen. Het ervaren van de grootsheid van het gregoriaans in al zijn expressieve puurheid was een privilege voor de toehoorders en een genot voor de musicoloog (‘un privilegio para el oyente y un gozo para el musicólogo, que pueden apreciar la grandeza del canto llano desde una sobrecogedora pureza expresiva’). Hm, ja, mijn Spaans is ook van meer dan twintig jaar geleden hé. Dat prachtige woordje ‘sobrecogedora’ heb ik niet eens vertaald, en misschien is het wel de kern van de zin. Het is zoiets als ‘verrassend’ en ‘aangrijpend’, zelfs ‘angstaanjagend’ — maar we verkiezen uiteraard de eerste twee mogelijkheden.

En nog van die dingen dus (lees meer hier), met als besluit dat dit in de twintigjarige geschiedenis van het Festival de Música Antigua Úbeda y Baeza tot de memorabelste concerten mag gerekend worden (‘este extraordinario concierto, que se instala con mérito propio entre los memorables en la historia del Festival’). Nou!

Hendrik Vanden Abeele, 7 december 2017

Foto: Scherzo.

Baeza heen en terug

psallentes-baeza-2016

Fijn tripje gehad naar Baeza (in de Andalusische provincie Jaén). Zes zangeressen van Psallentes zongen er op een bijzondere plek: het ‘Auditorio de las Ruinas de San Francisco’.

We hebben weer eens aan den lijve kunnen ondervinden hoe graag Spanjaarden naar vocale muziek luisteren, hoezeer ze het gregoriaans en de polyfonie weten te waarderen, en dat ze net als vijfhonderd jaar geleden ook nu nog zangers uit de Lage Landen een warm hart toedragen. Zalig!

We waren voor de nacht te gast op één van de jongste universiteiten van Europa (gesticht in 1990) — zie foto. Van links naar rechts waren de zangeressen van dienst: Kerlijne Van Nevel, Barbara Somers, Marina Smolders, Lieselot De Wilde, Amélie Renglet en Astrid Stockman. Leuk detail: (minstens) één van deze zangeressen is zwanger, rara de welke?

Foto Hendrik Vanden Abeele, Baeza, 6 december 2016.

PS De Sint? Niet gezien. Die was vermoedelijk elders in Europa aan het werk.

05•12•2016 Baeza [ESP] Beghinae in cantu instructae

image_182088_jpeg_800x600_q85

Baeza, Auditorio di San Francisco, Lunes 5/12/2016, 20.30h

Los beguinajes son un fenómeno único en los Países Bajos. Las primeras comunidades deestas devotas mujeres se fundaron en el siglo XIII y se extendieron rápidamente por unaregión que comprendía los Países Bajos, el norte de Francia, Alemania y Suiza. Un beguinaje típico del sur de los Países Bajos consistía en un patio en torno al que se disponían peque-ñas casas. A menudo estaban rodeadas por un muro y separadas de la propia ciudad a laque se accedía por una o dos puertas. La música jugaba un importante papel en la vidacotidiana de estas comunidades. Cantar y tocar era la primera de las tareas en la iglesia oen la capilla, así como en las procesiones en las que las beguinas participaban. Fuera ya deesta función en la iglesia, las beguinas podían interpretar canciones devotas en ciertas oca-siones. La música está presente también en su educación. El programa vocal que se presenta es originario, tanto como composición musical comoen las fuentes de su conservación, de los beguinajes de Ámsterdam, Brujas, Mechelen y Turnhout. La elección del repertorio es una síntesis de los temas más importantes en lavida de las beguinas. Eran especialmente destacadas aquellas canciones que cantaban estasmujeres en honor de las santas. Unos cuantos beguinajes tenían a María como patrona, por ejemplo Bruselas y Hoogstraten, pero otras santas eran asimismo muy veneradas, como esel caso de María Magdalena, Úrsula y las 11.000 vírgenes. La más popular, sin duda, eraCatherine de Alexandria, patrona de los beguinajes de Diest, Hasselt y Mechelen, entreotros. A partir del siglo XVII, una santa poco conocida, Begga, se convirtió en una de laspatronas más importantes de las beguinas (quizá por el parecido del nombre) y para ellase compusieron y cantaron canciones tanto en lengua vernácula como en latín. Entre loseruditos de esa época, lógicamente, se desarrolló una fuerte polémica sobre si se debíaconsiderar a Begga como la fundadora de los beguinajes. Aparte de todo este culto a los santos, las beguinas tenían también una especial inclinacióna la liturgia del Corpus Christi. En esta misma línea, a partir del siglo XIII floreció la vene-ración al Santísimo Sacramento y las beguinas jugaron un papel principal en la expansiónde esta adoración mística. En este contexto, las beguinas de Mechelen cantaban polifoníasimple a tres voces. En Brujas, las beguinas formaron un grupo muy apreciado en la granprocesión de la Sangre Sagrada; dos importantes manuscritos lo testifican. Con su músicay sus cánticos, estas devotas mujeres estaban en la vanguardia de la evolución del misticis-mo y de la devoción. Como consecuencia, contribuyeron al enriquecimiento de nuestra herencia musical.

[°°] B-Gu Ms 15 Antiphonary Walkthrough #069 f34

In this episode:
– Matins of Holy Innocents
– short responsories, but with some long melismas
– the story about Herod and 144.000 boys killed

Hendrik Vanden Abeele, artistic director of chant group Psallentes, with a project in which he walks & talks you through each and every page of a 1481 antiphonary from Ghent (B-Gu Ms 15).

[°°] B-Gu Ms 15 Antiphonary Walkthrough #068 f33v

In this episode:
– Matins of Holy Innocents
– some amended words
– long melisma on ECce
– antiphon connected with cantica

Hendrik Vanden Abeele, artistic director of chant group Psallentes, with a project in which he walks & talks you through each and every page of a 1481 antiphonary from Ghent (B-Gu Ms 15).

 

 

Bad Hair Day

Josquin Desprez – Proch dolor

Psallentes
dir. Hendrik Vanden Abeele
live recording with Sarah Van Mol, solo
and the voices of
Sarah Abrams, Veerle Van Roosbroeck, Rob Cuppens, Rozelien Nys, Michaela Riener, Soetkin Baptist, Christopher Kale, Bart Uvyn, Reinhard Andries, Joris Derder, Laurens Alexander Wyns, Hendrik Vanden Abeele

Leuven, 9/5/2015
Sound engineer Jo Cops

Proch dolor
Josquin Desprez (1450/55-1521)

Proch dolor, amissum terris Germanica turba
Magnanimum regem defleat
ille jacet
Atque ruit subito preclara Cesaris astrum
Vulnere non maior nunc dolor esse potest,
Fortia stelliferi pandantur lumina caeli
Excipiat magnum calico turma virum.

Pie Jesu Domine, dona ei requiem.

Ah grief, may the German throng bear away
That great-hearted king now lost. He lies dead
And suddenly that bright star of the Caesars is fallen.
Now can there be no greater grief than this wound.
Let the mighty lights of the starry sky unfold.
Let the Heavenly host receive that great man.

Sweet Lord Jesus, grant him rest.

O smart! Het Duitse volk treurt om hun groothartige koning,
die aan het land ontrukt is.
Dood ligt hij daar, en de heldere ster van de keizer is neergestort.
Niets kan nu meer pijn doen dan deze wonde.
De sterke deuren van de sterrenhemel mogen zich openen.
Moge de grote man door de hemelscharen ontvangen worden.

Zachtmoedige Heer Jezus, geef hem de rust.

01•12•2016 Moregem [B] Beghinae met een vleugje Triptycha

psallentes-te-moregem-foto-hendrik-vanden-abeele

Op donderdag 1 december 2016 zijn we te gast in het stemmige kerkje van Moregem. We zingen er uit ons Beghinae-programma, aangevuld met enkele muzikale drieluiken uit Triptycha. Begijnen dus, in aanbidding van Maria, heiligen, en het Lam Gods. Als toemaatje gaat vertel-veterane Tine Ruysschaert het fameuze Symforosa-boekje van Felix Timmermans voorlezen. Een bijzondere avond dus, op een bijzondere plek.

Opgelet: het concert begint om 19u. De organisator zegt het volgende: “De bijdrage voor dit uitzonderlijke artistieke evenement bedraagt €20 per persoon. Na de voorstelling is er een receptie met wijn, bieren, frisdranken, minerale waters, en belegde broodjes in het nabijgelegen restaurant De Vierschaar. De bijdrage hiervoor bedraagt €15 per persoon. Wij verzoeken u op voorhand in te schrijven door overschrijving van de bijdrage(n) op rekening nummer BE17 4765 1424 8121 van de Orde van Sint Jan Hospitaalridders, met vermelding aantal personen, inschrijving concert en/of receptie, ten laatste op 25 november 2016.”

Noot: met ditzelfde programma trekken we enkele dagen later naar het festival van Baeza (Spanje).

15•10•2016 Rixensart [B] Fragmenten uit Ordo Virtutum

Walburga Psallentes Hendrik Vanden Abeele

Zaterdag 15 oktober 2016 is Psallentes in vrouwelijke gedaante te gast op het ‘Festival de Musiques Liturgiques au Monastère de l’Alliance’ te Rixensart. We zingen er een kort concert met fragmenten uit Hildegard von Bingen’s Ordo Virtutum. Er zijn die dag tussen 18u en 23u ook andere concerten — Psallentes sluit er de dag.

 

14•10•2016 Emeritaat ererector Mark Waer

img_9525

Vanavond waren we met Psallentes de verrassingsact op de viering van het emeritaat van ererector Mark Waer (KU Leuven). Een gevulde aula Pieter de Somer kon vijf zangeressen aan het werk horen op een voor ons ongebruikelijke manier: we zongen dan wel Hildegard-von-Bingen-muziek, maar de tekst was van Professor Bart De Moor. Met allerlei Latijnse kwinkslagen werd de ererector het emeritaat in gestuurd.

Wij van Psallentes zijn serieuze mensen die altijd met serieuze muziek bezig zijn. Des te vreemder voor ons dan, het publiek negen minuten lang aan het lachen te brengen.

Van dienst vandaag (van links naar rechts): Sarah Van Mol, Lieselot De Wilde, Barbara Somers, Hendrik Vanden Abeele (in de spiegel), Lisa De Rijcke en Marina Smolders.

Nazomeren te Maastricht

psallentes-bij-de-basiliek-van-meerssen

Psallentes bracht een heel fijn weekend door in die enige stad Maastricht, ter gelegenheid van wat volgens ons weer een heel geslaagde editie was van het festival Musica Sacra. Ons gloednieuwe ‘La Fête-Dieu’ gezongen in de Sint-Servaasbasiliek; vervolgens precies hetzelfde gedaan (maar dan in zeer andere akoestische omstandigheden) in een tweede basiliek, namelijk die van Meerssen; te gast geweest in het Musica MAX Café, waar Hendrik Vanden Abeele geïnterviewd werd door Lex Bohlmeijer; deze morgen bij NPO Radio 4 te gast, met ons live zingen in het programma ‘Tussen Hemel en Aarde’, waarna Hendrik opnieuw geïnterviewd werd, deze keer door Wilfred Kemp; en ten slotte de hoogmis opgeluisterd in nóg een andere basiliek, die van Onze-Lieve-Vrouw-Tenhemelopneming (of zoals die ook heet: Sterre-der-Zee). Wat een basilieken hebben ze daar te Maastricht!

Dit alles gebeurde in het gezelschap van zeven prachtige zangeressen: Veerle Van Roosbroeck, Marina Smolders, Lisa De Rijcke, Amélie Renglet, Barbara Somers, Kerlijne Van Nevel en Elisabeth Colson. Vier Psallentes-live prestaties op minder dan 24 uur tijd, hoedje af!

Foto boven: even op adem komen in de tuin achter de basiliek van Meerssen. Veerle gaat voluit. Foto onder: Hendrik te gast bij Wilfred Kemp. Foto helemaal onder: een groep-selfie in het busje op weg naar de basiliek van Meerssen (foto Elisabeth Colson).

wilfred-kemp-en-hendrik-vanden-abeele-musica-sacra

psallentes-selfie-op-de-bus-van-maastricht-naar-meerssen

17&18•09•2016 Maastricht: La Fête-Dieu

img_9092

Dezer dagen druk in de weer met de laatste voorbereidingen voor ons weekendje Maastricht. Daar is namelijk het groots opgezette festival Musica Sacra aan de gang. Morgen zaterdag première van ‘La Fête-Dieu’, een volledig gregoriaans programma rond het feest van Corpus Christi. Een visioen van de heilige Juliana droeg in 1246 bij aan het ontstaan van het feest van het Heilig Sacrament in de regio Luik. De monnik Jean de Cornillon gaf dit feest muzikaal gestalte. Psallentes put voor dit project uit een dertiende/veertiende-eeuws Tongers handschrift, dat in Den Haag bewaard ligt (NL-DHk 70 E 4).

Zaterdag 17 september 2016 om 11u30 in de crypte van de Sint-Servaasbasiliek: ‘La Fête-Dieu’

Zaterdag 17 september 2016 om 15u in de Basiliek van Meerssen: ‘La Fête-Dieu’

Zondag 18 september 2016 om 9u08: Psallentes live op NPO Radio 4, in het programma ‘Tussen Hemel en Aarde’

Zondag 18 september 2016 om 10u: opluistering van de Hoogmis in de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek, met het proprium en ordinarium van de dag (alles gregoriaans), aangevuld met een onderdeeltje uit ‘La Fête-Dieu’

 

Sint-Joris ter hulp

IMG_8726

Na enkele vruchtbare dagen in Wallonië (opname Sacrosancta Walburga) zijn we met een delegatie dames nu naar Antwerpen getrokken, alwaar we de laatste voorbereidingen treffen voor de première van ‘Champmol 1399’, volgende zaterdag 27 augustus in AMUZ. Daar te Antwerpen repeteerden we vandaag in de erg sfeervolle, zeer neo-gotische Sint-Joriskerk. Inspirerend!

 

 

Sacrosancta Walburga — Opname

IMG_8694

Dezer dagen hebben we weer de rust en stilte van een Waals kerkje opgezocht, om er het ‘Sacrosancta Walburga’ op te nemen. Dat programma hebben we twee jaar geleden in première gehad op het festival van Utrecht, en het verdiende wel een zekere vereeuwiging, vonden we. De sfeer zit er alvast goed in, met eersteklas muziek (Zutphens handschrift), topzangeressen, en zonnige pauzes tussenin — dan kun je eens languit gaan.

Met zes achtsten van deze ploeg gaan we vanaf woensdag de rechte lijn in voor Champmol 1399, onze nieuwe productie voor Laus Polyphoniae Antwerpen.

Foto Hendrik Elie Vanden Abeele, 22 augustus 2016

19•08•2016 Antwerpen [B] Klara Live

og_klara

Op vrijdag 19 augustus 2016 is Psallentes te gast op ‘Klara live‘, ter gelegenheid van de opening van het festival Laus Polyphoniae. Het programma loopt (live dus) van 18u tot 20u vanuit het Vleeshuis. Vier tussenkomsten van de Psallentes dames (waaronder een sneak preview naar Champmol 1399), interview met Hendrik Vanden Abeele, en toelichting door Hendrik op de Messe de Notre Dame van Machaut (die op het slotconcert te horen is door onze collega’s van graindelavoix).

 

Fijne start 2016-2017 te Maredret

IMG_8514

Eergisteren zondag waren we tot ons genoegen te gast op het ‘Festival de l’Eté Mosan’. Een zomerfestival in de provincie Namen, met dit jaar 21 concerten op 21 verschillende locaties. Al veertig jaar (!) het kindje van bariton Ludovic de San. Als locatie kan de Abdij van Maredret wel tellen: honderd procent 19de-eeuwse neo-middeleeuwse glorie — en daarmee uiteraard zeer verwant aan vele andere abdijen, zoals die van Maredsous, op een boogscheut van de zusters vandaan.

IMG_8516

Voor een uitverkochte abdijkerk zongen we de Missa Sancta Trinitas van Antoine de Févin. Naast ondergetekende zongen ook nog: Rob Cuppens, Jonathan De Ceuster (zie foto onder), Paul Schils, Gunter Claessens, Philippe Souvagie, Sander Leroy en Philippe Favette. Op de foto hierboven zie je hen in pre-concert concentratie (alleen Philippe en Hendrik ontbreken op de foto).

IMG_8508

Foto’s Hendrik Vanden Abeele, 14 augustus 2016, Abdij van Maredret.

14•08•2016 Abbaye de Maredret [B] Missa Transfigurationis

Missa Transfigurationis. Psallentes / Hendrik Vanden Abeele

Zondag 14 augustus 2016. Psallentes opent seizoen 2016-2017 met een live versie van het zeer gesmaakte cd’tje Missa Transfigurationis. Plaats: Abbaye de Maredret. Uur: 17. Tot dan! Info hier.

Doornik, 2006. In het archief van de kathedraal wordt met verbazing opgekeken wanneer een handschrift tevoorschijn komt dat sinds de Tweede Wereldoorlog verloren gewaand was. Het kleine en dunne manuscript is vijftiende-eeuws, met aanvullingen uit de vroege zeventiende eeuw, en het bevat gregoriaans en polyfonie. Het centrale liturgische thema is de Transfiguratie of Gedaanteverandering van Christus. Een grondige studie volgt, door musicologe Anne-Emmanuelle Ceulemans, en ook verschijnt onder impuls van het label Musique en Wallonie een bijna-integrale opname van het mansucript door ensemble Psallentes.

Op een schutblad staat de titel: Libellus confratrum Confraternitatis Transfigurationis Domini in ecclesia Tornacensi (‘Boekje van de broeders van de Broederschap van de Transfiguratie van de Heer in de kathedraal van Doornik’). Het thema van de Transfiguratie leefde sterk in de Doornikse regio. Alhoewel het liturgische feest in de christelijke kerk officieel pas in 1457 werd ingevoerd, was in Doornik al enkele decennia daarvoor een broederschap rond het thema opgericht. Die broederschap van acht geestelijken kwam samen op de tweede zondag van de Vasten, wanneer het evangelie van de Gedaanteverandering wordt voorgelezen. Later werd de officiële feestdag van de Transfiguratie vastgelegd op 6 augustus.

De broederschap werd dan wel opgericht in de kathedraal van Doornik, maar de vieringen zelf werden aanvankelijk gehouden in de kerk van Mont-Saint-Aubert. Dat is een dorpje op enkele kilometer van Doornik, gelegen op het hoogste punt van de streek. De keuze voor deze ‘berg’ (147 meter boven de zeespiegel) is ongetwijfeld ingegeven door het evangelieverhaal zelf, dat zich afspeelt op de berg Tabor. Die naam, Tabor, komt opvallend veel voor in dit manuscript met de liturgie van de Transfiguratie. Sommigen zien daarin een indicatie dat impliciet sympathie wordt betoond met de beweging van Johannes Hus, de Boheemse hoogleraar die voor zijn van de christelijke leer afwijkende gedachten op de brandstapel terechtkwam. De stad Tábor in Bohemen was namelijk het centrum van de hussieten.

De heuvel van Mont-Saint-Aubert werd ook ‘Mont de la Trinité’ genoemd, naar een kapel met die naam die er al sinds de twaalfde eeuw stond. Het hoeft daarom niet te verbazen dat de anonieme, vierstemmige mis, aan precies het thema van de Drie-eenheid is gewijd, en niet rechtstreeks aan dat van de Transfiguratie. Overigens vertoont de mis enkele stilistische verwantschappen met het ook in het manuscript voorkomende motet voor de Drie-eenheid, Sancta Trinitas. Dit motet is bekend als werk van Antoine de Févin, al wordt het soms aan Jean Mouton toegeschreven. Het is mogelijk dat de mis, die in geen enkele andere bron te vinden is, ook van de hand is van Antoine de Févin.

Het gregoriaans in het manuscript is om verschillende redenen bijzonder interessant. Er is het thema, dat in het repertoire van het gregoriaans maar weinig bezongen wordt. Maar in het bijzonder trekt de schrijfwijze van het gregoriaans de aandacht. Het lijkt wel alsof de kopiist uitdrukkelijk een enigszins ritmische uitvoering van het gregoriaans wou vastleggen, met langere en kortere notenwaarden in heldere hiërarchie. Meer nog, enkele onderdelen van dit repertoire zijn geschreven als wat cantus fractus genoemd kan worden, een strak metrisch geordend en ritmisch uitgewerkt keurslijf voor gregoriaans. Opvallende voorbeelden hiervan zijn het offertorium Deus enim omnium en de sequens Thabor superficie. Van die sequens is overigens later een homofone vierstemmige versie aan het manuscript toegevoegd.

In Missa Transfigurationis volgt Psallentes de volgorde van het repertoire zoals het in het manuscript voorkomt. Aan gezangen voor de eerste vespers van het feest hebben we een Magnificat van Antoine de Févin toegevoegd. Na enkele gezangen voor ondermeer de Maagd Maria en de heilige Audebertus presenteren we de polyfone mis in de context van het Transfiguratie-gregoriaans. Aan het slot verschijnt dan het motet Sancta Trinitas, een waardige afsluiter van onze evocatie van het handschrift B-Tc A 58.

Hendrik Vanden Abeele

met dank aan Anne-Emmanuelle Ceulemans

[FRIENDS] De Rijmbijbel van Jacob van Maerlant

Bij Psallentes weten we uit ervaring dat de Koninklijke Bibliotheek van België over talloze prachtige manuscripten waakt. Bijvoorbeeld bezit de Bibliotheek de grootste en belangrijkste collectie Middelnederlandse handschriften ter wereld: meer dan duizend handschriften en fragmenten. Eén daarvan is de zogenaamde Rijmbijbel van Jacob van Maerlant, een stukje werelderfgoed. Geheel ter informatie en ter verstrooiing, en ook ter opfleuring van deze niet geheel zonnige vakantiedagen, maken we hier graag plaats voor een filmpje over de Rijmbijbel, zoals onlangs gemaakt door Universiteit Utrecht. Er is geen muziek in de Rijmbijbel, maar er zit wel muziek in: hoor hoe die paar fragmenten, zoals voorgelezen door Frank Willaert, vanzelf gaan zingen. In de film is ook Ann Kelders te zien. Zij is wetenschappelijk medewerker bij de Koninklijke Bibliotheek, op de afdeling handschriften. En nog belangrijker: Ann is ook bestuurslid bij Psallentes.🙂

Hendrik Elie Vanden Abeele, 8 juli 2016

Hubertus & Rochus

IMG_6384

Fijn dagje gehad vandaag in een mooie Waalse kerk, waar we enkele fragmenten hebben opgenomen uit het Salzinnes antifonarium. Meer over dat project later, maar hier toch even dit: bij de zeven stukken die we hebben opgenomen zaten vooral antifonen ter ere van de heiligen Hubertus en Rochus. In de loop van de dag zijn we gaan beseffen dat de twee heiligen die in de bewuste kerk links en rechts van het hoogaltaar op ons toekijken, precies deze twee zijn. Hubertus en Rochus: een echte Luikse heilige enerzijds, een pestheilige anderzijds. Wat een (niet helemaal) toeval, en wat kan de wereld toch klein zijn.

De zangeressen van dienst waren Amélie Renglet, Lisa De Rijcke, Sarah Van Mol, Barbara Somers en Kerlijne Van Nevel.

Met dit dagje is ons seizoen 2015-2016 nu echt wel afgesloten. Wij danken ons publiek, en alle volgers van deze site, voor het enthousiasme en de aanmoediging. We gaan er nu even tussenuit, maar we komen spoedig terug. Koop alvast ticketjes voor Psallentes op Laus Polyphoniae!

Foto Hendrik Elie Vanden Abeele, 6 juli 2016

Blog at WordPress.com.

Up ↑