Gregoriaans en polyfonie: het zuurdesem van de oude muziek

Stijn Jacobs (Bookman, links) en Hendrik Vanden Abeele (rechts) voor De Broodenier in Leuven, waar binnenkort de ‘Psallentes Jukebox’ te beleven is. Met dank aan de fietsster van dienst.

Blij te melden dat ons ‘Jukebox’-project zal doorgaan bij bakkerij De Broodenier in Leuven. Daar in de Mechelsestraat bakken ze het lekkerste brood ter wereld — en dan kan het natuurlijk alleen maar over zuurdesem gaan. 

Zuurdesem? Ja, meel en water en je bent vertrokken. (In de lockdown-tijd leek iedereen aan de slag te willen gaan met het aanmaken van een eigen desem, maar zo vanzelfsprekend is het nu ook weer niet.)

In augustus gaat De Broodenier met vakantie. (Ik had bijna geschreven dat die ‘zuurverdiend’ is.) Voor ons de geschikte gelegenheid om met ons project hun op dat moment leegstaand pand te betrekken. We zij erg blij dat Michiel en Hilke enthousiast op onze vraag ingingen.

Overigens: het zuurdesem is voor het brood, wat gregoriaans en aanverwante polyfonie is voor de oude muziek. Doorgegeven over generaties, en het vraagt vakmanschap om een topproduct af te leveren. (Is dit laatste te ‘stoeferig’? Misschien wel, maar enerzijds was De Broodenier mooi in de running voor ‘Beste Bakker van Vlaanderen’ en anderzijds werd Psallentes nog maar heel recent in De Standaard omschreven als ‘Vlaanderens topgregorianen’ — nou dan!)

We bieden het publiek de kans om heel kort maar ook heel persoonlijk een streepje Psallentes te beleven. Op zaterdagen 14, 21 en 28 augustus zullen we tussen 10u en 17u om het half uur een mini-concertje geven, waarbij je, na ingeschreven te hebben voor een specifiek uur, voor even de co-curator van het event wordt.

Op de genoemde zaterdagen kunnen we je dus ontvangen. Eerste mogelijkheid om 10u, laatste keer om 16u30. We verwelkomen je individueel (of als koppel, als gezin, enkele vrienden — alleszins maximum vier personen). In een inleidend gesprekje met ondergetekende en één van de aanwezige zangeressen gaan we op zoek naar wat je het liefst van ons te horen krijgt. We leggen je een menu voor en we adviseren je in je keuze. Denk ‘sommelier’. Vervolgens krijg je live en exclusief dat mini-concert voorgeschoteld. Het evenementje is gratis, al bieden we wel steunmogelijkheden. Aangezien we speciaal voor jou en je (kleine) gezelschap zingen, zal stiptheid een absolute vereiste zijn. Het geheel duurt maximum 30 minuten en bevat aan het eind ook een gefilmd nagesprekje — maar alleen als je dat zelf ziet zitten. 

Inschrijven kan vanaf nu door een bericht te sturen naar hendrik.vda[at]me.com. In de komende weken herhalen we deze oproep nog wel. Geef in je bericht graag aan wat je voorkeurdatum en je voorkeuruur is. Dan zoeken we samen naar een geschikt moment.

Je bent alvast van harte welkom, en we kijken ernaar uit je te ontvangen in De Broodenier. Wie een inschrijving niet ziet zitten of zich niet voor een bepaald uur kan of wil engageren is altijd welkom om vanop straat een kijkje te nemen. De deur zal altijd openstaan, dus in dat recent heraangelegde en verkeersvrije deel van de Mechelsestraat zul je ons zeker kunnen horen zingen…

Hendrik E. Vanden Abeele, 25 juli 2021

Op de foto: een paar dagen geleden nog maar hadden we met Psallentes een ‘team-dag’, waarop we ook kort een bezoekje brachten aan de op dat moment al uitverkochte De Broodenier — links Stijn Jacobs van Bookman (onze ‘agent’) en rechts Hendrik Vanden Abeele, met op de achtergrond dus de bakkerij. Een toevallig passerende fietsster bracht nog wat blond haargeweld in the picture.

‘Psallentes Jukebox’ wordt mee mogelijk gemaakt door de Stad Leuven, de Vlaamse overheid en de Culturele Activiteitenpremie. Met dank!

Meer zwanen op straat — Agenda 2021

Onlangs kwamen we op straat in Leuven een zwaan tegen. Het arme dier was de weg kwijt, denken we. Het slofte niettemin (ogenschijnlijk) rustig over straat. Midden op de straat. Er zijn weinig gebeurtenissen die zo op het verkeer ingrijpen: iedereen stopt, om te kijken of uit voorzichtigheid.

Psallentes heeft een vergelijkbare missie. Wij zijn de zwaan op straat. Onze muziek doet je stilstaan. Voor een keer geldt niet het recht van de sterkste of de snelste. We zingen en daar sta je: stil.

Ook in 2021 willen we stilstaan. Innovatieve dingen doen? Jazeker. Gekke of avontuurlijke programma’s bedenken? Ja, toch wel. Maar is dat onze kernopdracht? Niet echt. Wij willen eerst en vooral gestalte geven aan de verstilling en de onthaasting waar de mensheid volgens ons naar verlangt, of alleszins deugd van zou hebben. Elkaar opjagen, elkaar den duvel aan doen, alles moet groter en duurder etc. Neeeee! Eet minder dieren, stap minder de auto in en luister meer naar muziek. Schaf in je bedrijf of organisatie alle kaderfuncties af en zorg voor fantastisch sanitair. Meer is er niet nodig om de wereld te redden. De eenvoudigste recepten zijn de beste! Beginnen doe je bij het kijken naar een zwaan. De zwaan bepaalt het tempo.

Onze voorlopige lijst met activiteiten in 2021 is hier te vinden.

Foto en tekst Hendrik Elie Vanden Abeele, 12 en 17 juli 2021

(Geen) Stadsdrukte

Streepjes Josquin gezongen vandaag, in de Gentse Sint-Jacobs. Acht Psallentes-zangeressen (waarvan één debutante — als zangeres bij ons dan) hebben er twee keer de door ons zo verlangde verstilling en onthaasting helpen bewerkstelligen, door kalm en onverschrokken, gestaag en gefocust gregoriaans en polyfonie voor Goede Vrijdag te zingen. Goede Vrijdag? Goede Vrijdag?? Gaat de wereld nu echt helemaal naar de ******? Goede Vrijdag, dat is toch al maanden geleden? Tja, er zijn geen seizoenen meer, mevrouw.

We waren samen met Sollazzo-ensemble te gast op het mooie festival Meer Stemmig Gent. Alle vorige edities grepen plaats in en rond de Sint-Macharius, maar voor deze aflevering moest de organisatie uitwijken. Het werd de Sint-Jacobs. Rondomrond in stadsdrukte verzwolgen, maar binnen opvallend koel en kalm. Daar konden we dan twee keer voor een uitverkocht aantal ietwat gespreide stoelen (met mensen op hé, hahaha) zingen. Ik schat dat het de vijfde keer was dat Psallentes in de Gentse Sint-Jacobs zong, en opnieuw viel het ons op: wat een frisse, dragende, sfeervolle akoestiek. Zalig — maar het is dan ook voor dit soort muziek dat zo’n kerken gebouwd werden hé, of vice versa.

Ondergetekende was erg blij vandaag muziek te kunnen maken met Sarah Van Mol, Veerle Van Roosbroeck, Lisa De Rijcke, Sarah Abrams, Marina Smolders, Kerlijne Van Nevel, María Gil Muñoz en Elisabeth Colson.

Tussen de twee concerten kwamen we op straat bekenden tegen.

— Waar ga je naar toe?, vroegen we.

— Naar jullie concert, zeiden ze.

— Wat gaan we zingen, denk je?, vroegen we.

— Misschien ‘Quo Vadis’ van Josquin?

— Wat betekent dat?, vroegen we.

— Waar ga je naar toe?, zeiden ze.

— Nou, naar ons concert!, zeiden we!

— Wat gaan jullie zingen?, vroegen ze.

— Misschien ‘Quo Vadis’ van Josquin?

— Wat betekent dat?, vroegen ze.

— Waar ga je naartoe?, zeiden we.

— …

Hendrik Elie Vanden Abeele, 3-4 juli 2021

[Lovend] Triptycha

Af en toe bereikt ons een bericht van een fan, en af en toe zijn dat omstandige berichten, die op recensies gaan gelijken. Zo’n bericht was er een van Richard C. Vervoorn uit Nederland, die in de Paastijd onze cd Triptycha ter oor nam. Met zijn toestemming geven we hier zijn reactie weer. Bedankt Richard!

“Deze Paasweek heb ik meerdere keren geluisterd naar de cd ‘Triptycha’ van Psallentes. Drieluikjes. Wat een enorm goed idee om vanuit de triptiek ‘Lam Gods’ van Van Eyck dit programma op te zetten. Op de triptiek van Van Eyck is een paneel met zingende engelen. Wat zingen zij? Dat is het uitgangspunt van de CD. Is het gregoriaans? Of polyfonie? Is het gregoriaans, dan zou het om responsoria van de periode na Pasen kunnen gaan. Is het polyfonie, dan vast het ‘Agnus Dei’ uit het ordinarium van de mis, door zoveel franco-vlaamse componisten getoonzet. Psallentes combineert de responsoria met stukjes evangelielezing en/of preken (gregoriaans), en met tweestemmige Agnus Dei’s van Desprez, De la Rue, Dufay, Ockeghem en Willaert (polyfonie). Zo onstaan heel leuke doorkijkjes. Alleen al voor deze geweldige programmering verdient de samensteller alle lof. Dat is vast de dirigent Hendrik Elie Vanden Abeele, die bronnen-onderzoek, muzikaliteit en een gezonde dosis humor met elkaar weet te combineren.


Als je de dames van Psallentes vaker hebt gehoord, dan zal het niet verbazen dat het loepzuiver en met de nodige intensiteit wordt gezongen. De negen triptieken zijn ook afwisselend van sfeer en bieden zo een boeiend geheel. Wat mij betreft één van de mooiste Paas-CD’s, die ik nog vaak zal beluisteren. Ook mooi omdat het niet de triomfantelijke toon heeft die veel Paasmuziek ontsiert. Het past meer bij de verwarring en verbijstering, maar ook de vreugde van die eerste dag van de opstanding.


Wat ik persoonlijk mis: Ik zou graag de muziek volgen met de partituur in m’n hand, hoe de verschillende onderdelen kunstig met elkaar zijn verweven. Dat zou mij een verdieping geven. Wil je een voorproefje? Zoek dan op YouTube op ‘Psallentes Triptycha’ dan zie je hoe de mooie cover van de CD door Hilde Vertommen stap voor stap tot stand komt.”

Meer Stemmigheid Gewenst

Als je dacht dat Gent niet nog stemmiger kon worden, think twice. Op zaterdag 3 juli 2021 (ja, dit jaar, nu, binnenkort!) is Psallentes er met acht versgesmeerde vrouwenstemmen twee keer te gast op wat stellig het stemmigste festival ter wereld is. Meer Stemmig Gent. Het klinkt als een verkiezingsslogan en wie weet is het dat ook. Koning David had geen verkiezingen nodig. Hij zat op zijn troon, speelde het liefst harp, en zong er zelfgemaakte liedjes bij. Wel eerst even die harp stemmen. Wij gaan jouw Psalm 50 zingen, majesteit, in de zetting van Josquin!

Tickets voor Meer Stemmig Gent zijn nog aanschafbaar hier. De afbeelding is genomen uit British Library, Ad. 42130, folio 13.

[PRESS] Llibre Vermell

Zo hoor je het eens van een ander: “Llibre Vermell de Montserrat door Psallentes en Zefiro Torna is een feest, muzikaal en spiritueel. Hoor de veertiende-eeuwse pelgrims en monniken zingen en dansen en, door hun religie geïnspireerd, het leven uitbundig vieren. Kan dat dan? Luister maar.”

Recensie op ReportersOnline, door iemand (C. Cornell Evers) die de context kent en goed geluisterd heeft. Als dát het geval is, dan zou je zelfs een negatief oordeel aanvaarden. Maar dat laatste is in dit geval niet nodig:

“De uitvoering van de liederen door Psallentes en Zefiro Torna is ontdaan van alle overbodige tierelantijnen en wordt uitgevoerd door musici die elke gekunsteldheid in muziek vreemd is. Zo ontbreken bijvoorbeeld de bonkende trommelslagen waarmee andere uitvoerenden, zoals het Duitse Ensemble Sarband, een brug willen slaan naar meer eigentijdse volksmuziek. Psallentes en Zefiro Torna bewandelen een andere weg. De instrumentale begeleiding is minder dominant aanwezig, maar daardoor kunnen de musici zich juist onderscheiden door het raffinement in hun spel en is er meer ruimte voor nuance. Voorbeelden zijn het prachtig theatrale Imperayritz de la ciutat joyosa (Keizerin van de vrolijke stad) en het verrukkelijk percussieve Ad mortem festinamus (Wij omarmen de dood).”

Lees het volledige artikel hier — je kan er trouwens de journalist in kwestie belonen, zelfs met Dogecoin!

Hendrik Elie Vanden Abeele, 4 juni 2021

Llibre Vermell VerKlaraat

Ondergetekende was blij en vereerd op Klara te mogen komen uitleggen wat ons (dat is: Psallentes en Zefiro Torna) er toe heeft aangezet om een nieuwe opname te maken van het beroemde Llibre Vermell de Montserrat. Je kan het gesprekje met Olav Grondelaers hier beluisteren, en zelfs bekijken.

Hendrik Elie Vanden Abeele

Blog at WordPress.com.

Up ↑