Search

Psallentes Plainchant & Polyphony

Beleef het manuscript

Sacrosancta Walburga — Opname

IMG_8694

Dezer dagen hebben we weer de rust en stilte van een Waals kerkje opgezocht, om er het ‘Sacrosancta Walburga’ op te nemen. Dat programma hebben we twee jaar geleden in première gehad op het festival van Utrecht, en het verdiende wel een zekere vereeuwiging, vonden we. De sfeer zit er alvast goed in, met eersteklas muziek (Zutphens handschrift), topzangeressen, en zonnige pauzes tussenin — dan kun je eens languit gaan.

Met zes achtsten van deze ploeg gaan we vanaf woensdag de rechte lijn in voor Champmol 1399, onze nieuwe productie voor Laus Polyphoniae Antwerpen.

Foto Hendrik Elie Vanden Abeele, 22 augustus 2016

19•08•2016 Antwerpen [B] Klara Live

og_klara

Op vrijdag 19 augustus 2016 is Psallentes te gast op ‘Klara live‘, ter gelegenheid van de opening van het festival Laus Polyphoniae. Het programma loopt (live dus) van 18u tot 20u vanuit het Vleeshuis. Vier tussenkomsten van de Psallentes dames (waaronder een sneak preview naar Champmol 1399), interview met Hendrik Vanden Abeele, en toelichting door Hendrik op de Messe de Notre Dame van Machaut (die op het slotconcert te horen is door onze collega’s van graindelavoix).

 

Fijne start 2016-2017 te Maredret

IMG_8514

Eergisteren zondag waren we tot ons genoegen te gast op het ‘Festival de l’Eté Mosan’. Een zomerfestival in de provincie Namen, met dit jaar 21 concerten op 21 verschillende locaties. Al veertig jaar (!) het kindje van bariton Ludovic de San. Als locatie kan de Abdij van Maredret wel tellen: honderd procent 19de-eeuwse neo-middeleeuwse glorie — en daarmee uiteraard zeer verwant aan vele andere abdijen, zoals die van Maredsous, op een boogscheut van de zusters vandaan.

IMG_8516

Voor een uitverkochte abdijkerk zongen we de Missa Sancta Trinitas van Antoine de Févin. Naast ondergetekende zongen ook nog: Rob Cuppens, Jonathan De Ceuster (zie foto onder), Paul Schils, Gunter Claessens, Philippe Souvagie, Sander Leroy en Philippe Favette. Op de foto hierboven zie je hen in pre-concert concentratie (alleen Philippe en Hendrik ontbreken op de foto).

IMG_8508

Foto’s Hendrik Vanden Abeele, 14 augustus 2016, Abdij van Maredret.

14•08•2016 Abbaye de Maredret [B] Missa Transfigurationis

Missa Transfigurationis. Psallentes / Hendrik Vanden Abeele

Zondag 14 augustus 2016. Psallentes opent seizoen 2016-2017 met een live versie van het zeer gesmaakte cd’tje Missa Transfigurationis. Plaats: Abbaye de Maredret. Uur: 17. Tot dan! Info hier.

Doornik, 2006. In het archief van de kathedraal wordt met verbazing opgekeken wanneer een handschrift tevoorschijn komt dat sinds de Tweede Wereldoorlog verloren gewaand was. Het kleine en dunne manuscript is vijftiende-eeuws, met aanvullingen uit de vroege zeventiende eeuw, en het bevat gregoriaans en polyfonie. Het centrale liturgische thema is de Transfiguratie of Gedaanteverandering van Christus. Een grondige studie volgt, door musicologe Anne-Emmanuelle Ceulemans, en ook verschijnt onder impuls van het label Musique en Wallonie een bijna-integrale opname van het mansucript door ensemble Psallentes.

Op een schutblad staat de titel: Libellus confratrum Confraternitatis Transfigurationis Domini in ecclesia Tornacensi (‘Boekje van de broeders van de Broederschap van de Transfiguratie van de Heer in de kathedraal van Doornik’). Het thema van de Transfiguratie leefde sterk in de Doornikse regio. Alhoewel het liturgische feest in de christelijke kerk officieel pas in 1457 werd ingevoerd, was in Doornik al enkele decennia daarvoor een broederschap rond het thema opgericht. Die broederschap van acht geestelijken kwam samen op de tweede zondag van de Vasten, wanneer het evangelie van de Gedaanteverandering wordt voorgelezen. Later werd de officiële feestdag van de Transfiguratie vastgelegd op 6 augustus.

De broederschap werd dan wel opgericht in de kathedraal van Doornik, maar de vieringen zelf werden aanvankelijk gehouden in de kerk van Mont-Saint-Aubert. Dat is een dorpje op enkele kilometer van Doornik, gelegen op het hoogste punt van de streek. De keuze voor deze ‘berg’ (147 meter boven de zeespiegel) is ongetwijfeld ingegeven door het evangelieverhaal zelf, dat zich afspeelt op de berg Tabor. Die naam, Tabor, komt opvallend veel voor in dit manuscript met de liturgie van de Transfiguratie. Sommigen zien daarin een indicatie dat impliciet sympathie wordt betoond met de beweging van Johannes Hus, de Boheemse hoogleraar die voor zijn van de christelijke leer afwijkende gedachten op de brandstapel terechtkwam. De stad Tábor in Bohemen was namelijk het centrum van de hussieten.

De heuvel van Mont-Saint-Aubert werd ook ‘Mont de la Trinité’ genoemd, naar een kapel met die naam die er al sinds de twaalfde eeuw stond. Het hoeft daarom niet te verbazen dat de anonieme, vierstemmige mis, aan precies het thema van de Drie-eenheid is gewijd, en niet rechtstreeks aan dat van de Transfiguratie. Overigens vertoont de mis enkele stilistische verwantschappen met het ook in het manuscript voorkomende motet voor de Drie-eenheid, Sancta Trinitas. Dit motet is bekend als werk van Antoine de Févin, al wordt het soms aan Jean Mouton toegeschreven. Het is mogelijk dat de mis, die in geen enkele andere bron te vinden is, ook van de hand is van Antoine de Févin.

Het gregoriaans in het manuscript is om verschillende redenen bijzonder interessant. Er is het thema, dat in het repertoire van het gregoriaans maar weinig bezongen wordt. Maar in het bijzonder trekt de schrijfwijze van het gregoriaans de aandacht. Het lijkt wel alsof de kopiist uitdrukkelijk een enigszins ritmische uitvoering van het gregoriaans wou vastleggen, met langere en kortere notenwaarden in heldere hiërarchie. Meer nog, enkele onderdelen van dit repertoire zijn geschreven als wat cantus fractus genoemd kan worden, een strak metrisch geordend en ritmisch uitgewerkt keurslijf voor gregoriaans. Opvallende voorbeelden hiervan zijn het offertorium Deus enim omnium en de sequens Thabor superficie. Van die sequens is overigens later een homofone vierstemmige versie aan het manuscript toegevoegd.

In Missa Transfigurationis volgt Psallentes de volgorde van het repertoire zoals het in het manuscript voorkomt. Aan gezangen voor de eerste vespers van het feest hebben we een Magnificat van Antoine de Févin toegevoegd. Na enkele gezangen voor ondermeer de Maagd Maria en de heilige Audebertus presenteren we de polyfone mis in de context van het Transfiguratie-gregoriaans. Aan het slot verschijnt dan het motet Sancta Trinitas, een waardige afsluiter van onze evocatie van het handschrift B-Tc A 58.

Hendrik Vanden Abeele

met dank aan Anne-Emmanuelle Ceulemans

[FRIENDS] De Rijmbijbel van Jacob van Maerlant

Bij Psallentes weten we uit ervaring dat de Koninklijke Bibliotheek van België over talloze prachtige manuscripten waakt. Bijvoorbeeld bezit de Bibliotheek de grootste en belangrijkste collectie Middelnederlandse handschriften ter wereld: meer dan duizend handschriften en fragmenten. Eén daarvan is de zogenaamde Rijmbijbel van Jacob van Maerlant, een stukje werelderfgoed. Geheel ter informatie en ter verstrooiing, en ook ter opfleuring van deze niet geheel zonnige vakantiedagen, maken we hier graag plaats voor een filmpje over de Rijmbijbel, zoals onlangs gemaakt door Universiteit Utrecht. Er is geen muziek in de Rijmbijbel, maar er zit wel muziek in: hoor hoe die paar fragmenten, zoals voorgelezen door Frank Willaert, vanzelf gaan zingen. In de film is ook Ann Kelders te zien. Zij is wetenschappelijk medewerker bij de Koninklijke Bibliotheek, op de afdeling handschriften. En nog belangrijker: Ann is ook bestuurslid bij Psallentes.:-)

Hendrik Elie Vanden Abeele, 8 juli 2016

Hubertus & Rochus

IMG_6384

Fijn dagje gehad vandaag in een mooie Waalse kerk, waar we enkele fragmenten hebben opgenomen uit het Salzinnes antifonarium. Meer over dat project later, maar hier toch even dit: bij de zeven stukken die we hebben opgenomen zaten vooral antifonen ter ere van de heiligen Hubertus en Rochus. In de loop van de dag zijn we gaan beseffen dat de twee heiligen die in de bewuste kerk links en rechts van het hoogaltaar op ons toekijken, precies deze twee zijn. Hubertus en Rochus: een echte Luikse heilige enerzijds, een pestheilige anderzijds. Wat een (niet helemaal) toeval, en wat kan de wereld toch klein zijn.

De zangeressen van dienst waren Amélie Renglet, Lisa De Rijcke, Sarah Van Mol, Barbara Somers en Kerlijne Van Nevel.

Met dit dagje is ons seizoen 2015-2016 nu echt wel afgesloten. Wij danken ons publiek, en alle volgers van deze site, voor het enthousiasme en de aanmoediging. We gaan er nu even tussenuit, maar we komen spoedig terug. Koop alvast ticketjes voor Psallentes op Laus Polyphoniae!

Foto Hendrik Elie Vanden Abeele, 6 juli 2016

Warme gloed

IMG_6345

De Sint-Machariuskerk te Gent was vandaag de plek waar uit vele monden polyfonie weerklonk (en ook wel wat gregoriaans). Meer Stemmig Gent, dus. Een prachtig initiatief dat intussen een gevestigde waarde is in het cultuurlandschap van de vroege zomer. Zeven dames van Psallentes hebben de eer gehad er de dag af te sluiten met onderdelen uit onze Triptycha.

Buiten twijfelde de zomer, binnen heerste de warme gloed van gregoriaans en polyfonie. Wat een manier om een seizoen af te sluiten!

Foto Hendrik Vanden Abeele, Sint-Machariuskerk Gent, 2 juli 2016

02•07•2016 Gent [B] Seizoen afsluiten

Triptycha. Psallentes. Hendrik Vanden Abeele

Morgen zaterdag 2 juli 2016 sluiten we het mooi gevulde seizoen 2015-2016 af met een Triptycha-sessie op Meer Stemmig Gent. Het programma is geboren in Gent, ten tijde van de tentoonstelling Mystieke Muziek, en komt er nu nog eens thuis — laat op een zaterdagavond.

Niet alleen is dit een seizoensafsluiter, we sluiten ook gewoon de dag af. Een dag vol mooie muziek met fijne ensembles. Als je het ons vraagt is een dagje Gent morgen een uitstekend idee om de zomermaanden mee aan te vatten.

Het moge dan wel onze seizoensafsluiter zijn, we gaan toch nog een een beetje doorwerken, met nog eens een opname in Wallonië. Dan nemen we wat vakantie, en we zijn terug op 14 augustus in de abdij van Maredret.

Nieuwsflash: Psallentes vzw structureel ondersteund tot minstens 2021

Vlaanderen verbeelding werkt_vol

Zopas raakte bekend dat Psallentes vzw voor de periode 2017 tot 2021 structureel ondersteund zal worden door de Vlaamse overheid, met een jaarlijkse subsidie van €82.100. Alhoewel een stuk lager dan het oorspronkelijk geadviseerde bedrag, ligt deze toekenning anderzijds toch tien procent hoger dan onze huidige jaarlijkse subsidie. We kunnen dan ook alleen maar zeer dankbaar en heel tevreden zijn.

In de context van veel andere sommen die we zien verschijnen voor andere ensembles en instellingen, is ons bedrag aan de bescheiden kant. Maar daar zijn we ook trots op: wij willen mooie dingen maken en harten verblijden, uitdrukkelijk zonder al te veel beslag te leggen op overheidsgeld. Wij geloven dat zo’n uitgangspunt ook de houdbaarheid en duurzaamheid van een cultureel ondersteuningsbeleid versterkt. Daarnaast is Psallentes altijd al naar opzet en werking een klein ensemble geweest — echter steeds met grootse plannen.

We hebben ook gezien dat een aantal collega-ensembles en -instellingen vandaag slecht nieuws kregen. Hen wacht ofwel een strijd met de overheid, ofwel een periode van roeien met de riemen die ze kunnen vinden, of wie weet zelfs ‘boeken dicht’. Wij wensen deze collega’s veel moed in de komende tijd.

Over subsidies is veel te zeggen. In het verleden hebben we het al (te) vaak gezien dat in sommige hoofden ‘subsidie’ gelijk staat aan ‘in de schoot geworpen geld’. Daarop zeggen wij dan: misschien kunnen we overleven zonder subsidies, maar met die subsidies kunnen we veel meer doen, en veel meer mooie dingen doen. Het is goed voor organisatoren, die een voor hen realistische uitkoopsom kunnen bedingen, en het is goed voor het publiek, dat betaalbaar van allerlei vormen van cultuur kan genieten. En het is goed voor de werkgelegenheid: het grootste deel van ons subsidiegeld gaat naar het vergoeden van de prestaties van zangers en zangeressen. Dat wij bij Psallentes vooral werken met zangers en zangeressen ‘van bij ons’ leidt er ten slotte ook toe dat al dit geld ‘bij ons’ blijft circuleren.

We krijgen die subsidies overigens niet zomaar, integendeel: met een behoorlijk hoog minimum aan te realiseren activiteiten, met strenge voorwaarden op elk punt van onze werking, met jaarverslagen en jaarplannen en visitaties en wat er nog zoal komt bij kijken, is onze ‘bewijslast’ behoorlijk hoog. Maar geen probleem: dat houdt ons scherp.

Het past hier uitdrukkelijk te danken voor de inzet van zangers en zangeressen, medewerkers, Raad van Bestuur en Algemene Vergadering. En natuurlijk eren we de blijvende interesse en het steeds groeiende enthousiasme van ons publiek. Psallentes gaat volle kracht vooruit ter verspreiding van fijne muziek uit (vooral) de late middeleeuwen en de renaissance. Mooi!

Hendrik Elie Vanden Abeele, 30 juni 2016

 

Champmol de muziek

IMG_5939 (1)

Het Huis van de Polyfonie in Leuven was dezer dagen ook weer een Huis van Gregoriaans. In de ‘grote laboruimte’ (zoals het daar heet) werkten we stug door aan het muzikale luik van het project ‘Champmol 1399’. Zangeressen van dienst (van links naar rechts, daar beneden) waren Marina Smolders, Sarah Abrams, Kristien Nijs, Elisabeth Colson, Kerlijne Van Nevel, Rozelien Nys, Barbara Somers en Lieselot De Wilde. Fijne ploeg!

Foto Hendrik Elie Vanden Abeele, Heverlee 23 juni 2016

(Niet zo) Vruchtbare zondag

IMG_5896

Ach, het kan niet altijd de goed-nieuws-show zijn. Spitsen scoren niet altijd, en soms is de verdediging een zeef.

Vandaag weer met een keurploeg naar Wallonië getrokken, alwaar de plaatselijke bevolking plotseling een hevige drang voelde opkomen hun jongste telgen te laten dopen. Niets op tegen, edoch: als we de kerk gereserveerd hebben en als we om er te gaan opnemen de helft van het land doorreizen, dan zou het wel fijn zijn dat we niet twee keer langdurig en geheel onvoorzien onze werkzaamheden moeten onderbreken. Schone en godvruchtige baby’tjes of niet.

Dus hebben we niet ons voorziene programma van de dag kunnen afwerken, wat behoorlijk vervelende consequenties heeft — die we wel gaan oplossen.

IMG_5911

Maar: we verloren er ons geduld en ons goed humeur niet bij, hadden nog een fijne picknick in het zonnetje, en een korte fotosessie onder jonge (waarschijnlijk ongedoopte) rode beuken.

IMG_5865

En dan nu: de beuk erin!

Foto’s Hendrik Van den Abeele, 19 juni 2016

 

Knutselen aan ‘Champmol 1399’

CHAMPMOL 1399 MS 118 DIJON PSALLENTES

Een afdruk van een microfilm uit 1978 van twee bladzijden uit het antifonarium van Champmol (Dijon, Bibliothèque Municipale Ms 118). Het is even wennen, in deze tijden van verregaande digitalisering. Hier geen kleur, geen hoge resolutie, geen ongelimiteerd inzoomen. Gewoon ‘à la guerre comme à la guerre’. Het heeft wel iets. Meer nog: ik geloof dat het mijn muzikale visie op dit gregoriaans rechtstreeks beïnvloedt.

Want dezer dagen dus aan de muziek voor ‘Champmol 1399’ aan het knutselen. Het retabel van Jacob De Baerze en Melchior Broederlam — onderwerp van de film die op Laus Polyphoniae 2016 in première gaat — werd gemaakt voor het Kartuizerklooster van Champmol, en er definitief geplaatst in 1399. In datzelfde jaar werd aan het klooster ook een antifonarium geleverd (mogelijk vervaardigd te Parijs) dat de liturgische diensten van de Kartuizers moest helpen verzorgen. Het gregoriaans dat live bij de film gezongen wordt, is uitsluitend uit dit boek genomen.

Komt dat zien en horen.

27 augustus 2016 — met stip.

Hendrik Elie A Vanden Abeele

The Royal Wind Music

RWE 2011photo: Marco Borggreve
Photo Marco Borggreve

Deze voormiddag te Brussel een fijne bespreking gehad met twee leden van het Amsterdamse blokfluitengezelschap The Royal Wind Music. En het is beklonken: in 2017 gaan we samenwerken. Primeur van de dag! Meer informatie volgt zo spoedig mogelijk.

Vruchtbare zondag

Psallentes Aderlaar

Na een vruchtbare zaterdag volgde een idem dito zondag. De sfeer zat goed, en donderbuien konden we netjes binnen de pauzes houden. Een beetje à la Donald Fagen: ‘Walk between the raindrops’. Volgende week derde en laatste opnamedag voor Mater Dolorosa.

Foto Hendrik Elie Vanden Abeele, 12 juni 2016

Vruchtbare zaterdag

Psallentes 2016

Vandaag met acht van onze prachtigste zangeressen (we hebben er nog!) naar Wallonië getrokken, om er nog eens een dagje opnames te maken. Zou dat betekenen dat er alweer een nieuwe cd op komst is? Jazeker! Overigens: morgen zondag idem dito. En volgend weekend ook, en begin juli ook, en in augustus ook, en in september ook. Maar niet in oktober…

Foto Hendrik Elie Vanden Abeele, 11 juni 2016

OKV over Teseum Tongeren

Teseum Tongeren Psallentes in de muziekbox

Het nieuwste nummer van Openbaar Kunstbezit Vlaanderen is uit, met daarin een bijdrage over de schatkamer van Tongeren: het Teseum. Pagina 9: ‘In de muziekbox zijn oude partituren te horen die onder impuls van Alamire Foundation weer werden ingezongen [door Capella Pratensis en Psallentes], terwijl de noten ook visueel voorbij trekken’.

Dàt moeten we gaan beleven. Naar aanleiding van de opening van dit nieuwe museum bracht Psallentes zopas de cd ‘Fragmenta Tungrensia‘ uit.

Champmol 1399 — Zooming In Zooming Out

Champmol 1399 — Het Echte Werk

IMG_5520

Met het oog op onze Laus-Polyphoniae-productie Champmol 1399 waren we deze week twee dagen in Dijon, om aldaar het retabel van Jacob De Baerze en Melchior Broederlam te filmen. Wat een voorrecht om zo’n schitterend kunstwerk langdurig van nabij te kunnen bewonderen. Het resultaat is voor het eerst te zien (60 minuten film) en live te horen (60 minuten gregoriaans uit Champmol) op 27 augustus 2016 om 22u15 in AMUZ, Antwerpen. Info en, vooral, tickets: hier.

Met dank aan cameraman Bram Goots (foto) en productie-assistente Ann Kelders.

Foto’s Hendrik Vanden Abeele, Musée des beaux-arts de Dijon, 7 juni 2016

IMG_5557

[CD] Fragmenta Tungrensia release

FragmentaTungrensia_cover

Naar aanleiding van de opening van het Teseum in Tongeren heeft Psallentes een nieuw cd’tje klaar: de Fragmenta Tungrensia. Nu al te koop in de museumshop aldaar, en later deze maand ook in ‘de betere cd-winkel’. Verdeling [PIAS] Holland / harmonia mundi. Met speciale dank aan Kris Thielemans voor weer een prachtig ontwerp.

[NL] Het Teseum in Tongeren toont vele kerkschatten, waaronder laatmiddeleeuwse gregoriaanse manuscripten. Uit deze prachtige bronnen selecteerde Psallentes een reeks pareltjes: gregoriaans uit de liturgie van de grote dagen — zoals Kerstmis of Pasen — en gregoriaans met een meer lokale kleur — zoals de gezangen voor heiligen als Maternus en Servatius. Zo biedt deze opname een mooi beeld van de rijkdom van de Tongerse liturgie in de veertiende en vijftiende eeuw.

[FR] Parmi les nombreux trésors du Teseum de Tongres figurent des manuscrits grégoriens du Bas Moyen Âge, qui sont autant de sources sublimes où Psallentes a pu puiser de véritables perles : des chants grégoriens issus de la liturgie des grandes célébrations comme Pâques et Noël, mais aussi des chants ayant une couleur plus locale, tels que ceux dédiés à Saint-Materne et Saint-Servais. Cet enregistrement illustre donc avec brio la richesse de la liturgie de Tongres aux XIVe et XVe siècles.

[ENG] The Teseum in Tongeren contains many ecclesiastical treasures, including late mediaeval plainchant manuscripts. From these beautiful sources, Psallentes has chosen a series of real gems: chant from the liturgy for the great feasts — such as Christmas and Easter— and chant with a more local colour — such as the hymns for saints such as Maternus and Servatius. This recording thus offers a fine image of the richness of the liturgy in Tongeren in the fourteenth and fifteenth centuries.

[D] Das Teseum in Tongeren präsentiert zahlreiche Kirchenschätze, zu denen auch spätmittelalterliche gregorianische Manuskripte gehören. Aus diesen prachtvollen Quellen wählte Psallentes einige Juwelen aus: Gregorianik für die Hochfeste – beispielsweise Weihnachten oder Ostern – sowie Gregorianik mit eher lokalem Kontext – wie beispielsweise die Gesänge der Heiligen Maternus und Servatius. So verschafft uns diese Aufnahme ein gutes Bild von dem Reichtum der Liturgie im Tongeren des 14. und 15. Jahrhunderts.

Blog at WordPress.com.

Up ↑

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 913 other followers