Live muziek voor een niet-live publiek

Precies elf maanden na het begin van de zogenaamde lockdown zouden we vandaag normaal gezien in Sint-Niklaas voor een live publiek iets moois hebben kunnen doen: nieuw werk zingen en spelen, speciaal gemaakt voor Psallentes en het Goeyvaerts Strijktrio. We hebben het dan maar live gezongen voor een niet-live publiek. Geen livestream, nee — ondergetekende zou een heel referaat kunnen houden over waarom hij geen fan is van dat idee — maar binnenkort gewoon in een tijdelijk beschikbare video.

Let wel: wat we ook doen van op afstand is slechts in afwachting van The Real Thing: zingen in het echt voor een publiek dat er echt is. Dat blijft onvervangbaar. Er gaat niets boven die tinteling van het muziek maken voor een levend publiek. Het gemurmel op voorhand, de spanning tussen eerste en laatste noot, ondertussen een kuchje hier en daar, de getoonde waardering (in de volksmond ‘applaus’ geheten), het babbeltje of misschien wel drankje achteraf. Wat zal dat mooi zijn, als dat echt weer kan.

Wat we dan vandaag precies deden, daar in Sint-Niklaas? Iets moois, iets nieuws. En waar gebeurde dat? Op een mooie plek.

Daarmee moet je het voorlopig doen…

Hendrik Elie Vanden Abeele

[FRIENDS] Lost Hymns Project

Buiten is het koud en wit, binnen wordt het warm en gezellig — tijd voor een streepje warmhartige muziek. Tine Allegaert, vriend van Psallentes (en via Musica ook medewerkster aan onze Eersteklasconcerten) maakt deel uit van het ‘Lost Hymns Project’. Een leuke naam, trouwens, die mij niet zozeer aan gregoriaans doet denken (waar we natuurlijk ook hymnen kennen), maar eerder aan Lady Gaga’s ‘Angel Down’, wat ik sinds dat uitkwam als een ‘verloren hymne’ beschouwde.

Maar dit vergelijken met iets anders doet oneer aan wat het is: authentieke, fijnzinnige, pretentieloze muziek. Deze ‘hymne’ is ‘voor de onnozele kinderen’. ‘Een onschuldige blik is goud waard’, zeggen de makers daarover.

Andere afleveringen zijn beloofd, en het is zelfs ‘open source’: je kan gewoon de (contouren van de) partituur downloaden. Haal je accordeon of gitaar maar boven. Of zet je eens aan de piano. Mooi!

Hendrik Vanden Abeele, 8 februari 2021

[FRIENDS] Träume und Erwachen (Jean-Pierre Deleuze)

Van onze vriend Jean-Pierre Deleuze is recent nieuw werk in première gegaan, zijn inleiding tot en commentaar op twee vioolsonates van Bach (VWV 1017 en 1019). Ik hoor sommige puristen meteen denken ‘oeioei!’, maar bij Jean-Pierre kan je met zo’n dingen op twee oren slapen. Hij heeft net met grote zorgzaamheid en finesse, met eerbied en bescheidenheid een bedje klaargemaakt waarin deze (delen van) sonates van Bach kunnen verpozen. Bovendien mooi uitgevoerd door Frédéric d’Ursel (viool) en Cindy Castillo (orgel). Een aanbeveling!

‘Onze vriend Jean-Pierre Deleuze’, vraagt u? Wel, Jean-Pierre maakte voor Psallentes en Arnaud Van de Cauter (een andere vriend van ons) enige jaren geleden het erg gewaardeerde avondvullende project ‘Tota pulchra es‘.

Hendrik Vanden Abeele, 25 januari 2021

[FRIENDS] ‘Ik ga gewoon wenen, denk ik’

Dankzij het project ‘Lassus‘ (waarbij Psallentes in Brugge voor gedetineerden zong) leerden wij filmmaker Griet Teck kennen. Van Griet is sinds een tijdje ook ‘Touching Infinity’ uit: een film over ‘hoop en lichtheid in de laatste fase van het leven’.

Als je de Netflix-oppervlakkigheid beu bent, op Amazon Prime geen eindeloze series meer vindt, de Disney+-sentimentaliteit niet meer aankan en dreigt uit te glijden op de glibberige gladheid van AppleTV, doe dan eens iets anders — is mijn advies. Bekijk dan eens iets dat echt is, waar, authentiek, intens en uniek: deze film/documentaire over mensen die gaan sterven, en de mensen rondom hen. Mocht je nu denken: ‘oeioei dat is zware kost’, dan heb je niet helemaal gelijk. Er zijn niet veel tranen, er is geen bitterheid. Er is dankbaarheid en zorg voor mekaar, liefde en genegenheid, tot voorbij de dood.

Zelf was ik het meest gepakt door de weerbaarheid en de veerkracht van kinderen. We kunnen van hen leren.

Proficiat, Griet, je hebt weer iets prachtigs gemaakt. We kijken ernaar uit opnieuw met jou samen te werken!

Touching Infinity is te bekijken op ZED vanuit je zetel (NL Subt), Cinema Bij je Thuis (NL/FR Subt) en Cinema@Home (NL/FR Subt). (Ik keek op ‘Cinema Bij je Thuis’, dat is van Lumière.)

Hendrik Vanden Abeele, 24 januari 2021

‘Totale Overgave’

2020 was een verrassing — vooral in negatieve zin. Terugkijkend zochten we naar lichtpuntjes. Voor Psallentes waren er niet zo veel: we hebben sinds maart 2020 maar een paar concerten gegeven. Achter de schermen is wel flink wat werk verzet, en er wordt duchtig aan de toekomst gewerkt — daar zul je dan bij gelegenheid nog wel iets van merken.

Nog net voor we op harde wijze met het woord ‘lockdown’ in aanraking kwamen, was er in Londen op het ‘Love Story Film Festival’ goed nieuws: ‘Complete Surrender’ (in het schoon Vlaams ‘Totale Overgave’) werd er bekroond tot beste documentaire. In deze film van Pol Herrmann en Louise Nelstrop is ook Psallentes te zien en komt ook ondergetekende aan het woord, in de context van onze projecten rond enerzijds Hildegard von Bingen en anderzijds Hadewijch (met An Pierlé). Op dit ogenblik is de film niet online te bekijken, maar daar kan snel verandering in komen, dus hou onze berichten hierover in het oog. Van zodra het weer mogelijk is, zou je ook een ‘screening’ kunnen organiseren, dan komt Psallentes er wat bij zingen…

Hendrik Vanden Abeele, 24 januari 2021

[PRESS] ‘Psallentes introduceert dus ook slow singing?’

Inhaalbeweginkje deel 2. In het tijdschrift Luister verscheen in 2017 ook een interview met ondergetekende, ter gelegenheid van het begin van ons langlopend project ‘Hours of Hildegard’ (september/oktober 2017). Hieronder een aantal fragmenten uit dat interview, zoals in Luister opgetekend door Margaretha Coornstra.

Hoe zou deze muziek in de twaalfde eeuw hebben geklonken? (MC)

‘Tja, dat is een vraag waarmee ik me al vele jaren bezighoud. Zowel wat betreft Hildegard muziek als het gregoriaans. In zo’n manuscript zie je alleen de toonhoogte aangeduid. Andere parameters ontbreken: je ziet geen ritme, geen tempo… Stel dat er ritmiek in zou zitten, hoe verhouden zich dan de lengtes van de noten onderling? Want maatstrepen zien we ook al niet. Uiteindelijk hebben we het hardop uitspreken van de tekst als uitgangspunt genomen. De ritmiek die we aanbrengen is geënt op de zogeheten ‘prosodie’: de zinsmelodie, de intonatie bij het lezen en de woordaccenten. En qua stemgebruik… moeilijk. Er zijn wel een paar traktaten bekend, maar die komen neer op ‘zing niet als een wezel en balk niet als een ezel’. Met andere woorden: er werd iets als ‘modesty’ verlangd, bescheidenheid, een soort middenmoot. Men gaf in die tijd ook al zangles en uit sommige bronnen kun je opmaken dat men bepaalde stemregisters als kopstem en borststem onderkende. Maar het blijft gissen.’

Ondanks Hildegards intellectuele en artistieke verdiensten voor de kerk, had ze toch meermalen een stevige aanvaring met de geestelijkheid.

‘Ja, dat gaat zo met mensen die op een of andere manier de aandacht trekken en in veel dingen heel bedreven zijn. Enerzijds wordt naar hen opgekeken, anderzijds ondervinden ze veel nijd en afgunst. Hildegard had waarschijnlijk een briljante geest en was al snel veel verder dan de doorsnee kloosterzuster. Ze had een diep geloof, dat ze zowel geestelijk als fysiek heel intens beleefde. Ze ervaarde ook lichamelijke sensaties. Daarbij kwam dat ze haar visies en gevoelens nogal prikkelend en voor sommigen zelfs opruiend wist te verwoorden, op een manier die niet altijd even goed paste binnen de officiële leer van de kerk. Niet alleen op lokaal niveau riep ze weerstand op — haar eigen abt en bisschop werden al wat onrustig van haar — maar wellicht ook in hogere kringen.’

[Over de ‘toeters en bellen’:]

‘We zoeken het in soberheid en volledigheid, door bijvoorbeeld de complete psalm bedaard uit te zingen. Natuurlijk vind ik het prima als mensen bourdons en belletjes gebruiken. Zelf hebben we in 2013 ook een Hildegard-cd uitgebracht, URSULA11, waarop het arrangement veel uitgebreider is, inclusief parallelle kwarten, bourdons en het spel tussen soepele ritmiek tegenover een bijna obstinaat ritme in het gregoriaans. Allerlei toevoegingen dus, die absoluut erg leuk zijn om te doen! Maar in ‘Hours of Hildegard’ houden we het sober en traag, op een manier die toch recht doet aan het genre en aan de chemie van Hildegard von Bingen.’

Na hippe concepten als slow cooking en slow writing introduceert Psallentes dus ook slow singing?

‘In zekere zin wel, ja. Slow singing, waarom niet? En natuurlijk is dat atypisch. Want, excuseer het cliché, we leven toch in een zapcultuur met veel hectiek en afleiding: de smartphone is altijd in de buurt. Maar ‘Hours of Hildegard’ is echt een project van de traagheid. We zingen alles heel zorgvuldig, we doen het rustig aan. En als die traagheid resulteert in veertien of misschien wel vijftien cd’s, dan is dat oké. We laten ons door niemand opjagen.’

Hendrik Vanden Abeele, 23 januari 2021

Noot: deel 2 van ‘Hours of Hildegard’ is al een tijdje geleden opgenomen, en zou, als alles goed gaat, deze zomer moeten verschijnen. Van zodra de virus-mist (eerst stond er abusievelijk ‘virus-mest’, dat had ook gekund) een beetje optrekt plannen we opname vier en vijf. Hou Psallentes.com in het oog — bijvoorbeeld door je te abonneren op onze berichten. Dank voor het geduld!

[PRESS] Von Bingen ‘First Hour’: zware kost

Even een vergetelheid rechtzetten. Enkele jaren geleden verscheen in Luister een recensie van onze toen nieuwe cd ‘Hours of Hildegard. First Hour’. Tenzij ik me vergis heb ik die recensie hier niet vermeld, dus ik doe het alsnog. Misschien vooral omdat we tevreden zijn met het finale oordeel van recensent René de Cocq. Hij geeft 8/10 (dat is grote onderscheiding, toch?) en zegt aan het eind: ‘Het is knap gedaan, met een hoog niveau aan vocale precisie, maar natuurlijk wel zware kost.’ Ja inderdaad: zware kost! De reeks ‘Hours of Hildegard’ is precies opgezet om de muziek van Hildegard de breedte en de diepte te gunnen waaraan het elders soms ontbreekt. Met ‘elders’ bedoel ik dan dat je veel opnames van muziek van Hildegard von Bingen kan vinden die ‘opgeleukt’ zijn met (vaak letterlijk) toeters en bellen. Daar is helemaal niets tegen, en onze URSULA11-cd is daar in zekere zin ook een voorbeeld van (we hanteren er zelfbedachte canons, bourdons en parallel organum). Maar deze nieuwe reeks van Psallentes, waarvan volgens plan deze zomer nummer twee uitkomt, heeft het helemaal anders bedacht. We laten Hildegards muziek sober, traag en nadrukkelijk aan het woord, én in een context van psalmzingen, lezingen en cantica. Vandaar ook dat het hele project meer dan tien cd’s zal duren — benieuwd of we het project afgerond krijgen voor 2100.

Het artikel dateert van juli-augustus 2017. Grappig dat je naast onze recensie ook over een cd van Amaryllis Dieltiens (‘zeer geschikt voor dit repertoire: wendbaar, puur en aangenaam’) en Bart Naessens kan lezen. Ik vind dat grappig omdat wij (zij en wij) tegenwoordig tot ‘de stal’ van manager Stijn Jacobs horen, van Bookman.

Hendrik Elie Vanden Abeele, 23 januari 2021

Mei 2021 • Leuven [B] Psallentes Jukebox

Hou de zaterdagen van mei 2021 in het oog: tijd voor een tripje naar Leuven. Ensemble Psallentes zal op 15, 22 en 29 mei in het centrum van Leuven een winkelpand betrekken, waar je onze muziek live kan komen genieten. We doen dat volgens een ‘u vraagt wij draaien’-principe, zoals bij een jukebox dus. Het repertoire van Psallentes is groot, en we zorgen er met een mooie groep zangeressen voor dat je ter plaatse en op het moment zelf kan kiezen uit een lijst van zeker dertig muziekjes. Wordt het A1, het ‘In principio’ van Hildegard von Bingen? Of toch liever D12, een Souterliedeken? Of B7, een streepje polyfonie van Lassus?

Aan jou de keuze. Die nummers worden exclusief voor jouw bubbel uitgevoerd — of als tegen dan de Corona-situatie het toestaat voor een kleine groep luisteraars tegelijk. Het gaat om ultra-korte concertjes van vijf à tien minuten. Je zal je op voorhand kunnen inschrijven voor een bepaald tijdstip, tussen 9u30 en 17u10, om de twintig minuten. Of je komt eens kijken aan het raam terwijl we bezig zijn — we zorgen ervoor dat we ook op straat hoorbaar zijn. 

Je persoonlijke, gepersonaliseerde portie cultuur op zaterdag dus, tussen het shoppen door. Je kan die dag overigens op de foto met de zangeressen, en we willen ook graag met ons publiek een babbeltje slaan over oude muziek — of over wat onze muziek bij jou aan gedachtes en gevoelens oproept. Op verzoek zorgen we er zelfs voor dat je portie muziek ook een meezing-momentje bevat. Dat alles helemaal gratis! 

En alsof dat alles nog niet genoeg is: we zorgen er voor dat je onze muziekwinkel niet met lege handen verlaat…

De Psallentes Jukebox komt tot stand dankzij de Vlaamse Overheid, de Stad Leuven en de Culturele Activiteitenpremie.

[FRIENDS] Het Pauzeknopje

2021 wordt beter, dat kan haast niet anders. We werden collectief tot pauze gedwongen, wat naast veel rampzaligheden ook gewoon zaligheden veroorzaakte. Je kan eens stilstaan en terugkijken, zoals Pantalone deed met het project ‘Gelukkig genoeg’. Op muziek van Schumann, op een oude piano bespeeld door ‘onze’ Jan Vermeulen, kan je even wegdromen naar vervlogen tijden. Je gaat overigens als vanzelf anders luisteren naar die ietwat buitenwereldlijke ‘Kinderszenen’ van Schumann. Warm aanbevolen — de film is gratis maar je moet wel even inschrijven, dat kan hier.

Psallentes en ikzelf wensen je graag een mooi, veeel beter 2021 toe, met veel muziek. Gooi er nog wat schoonheid, openheid, eerlijkheid en liefde bovenop!

Hendrik Vanden Abeele, 20 januari 2021

Blog at WordPress.com.

Up ↑