‘Hergenieten en hergenieten’

Cultuurpakt heeft een mooie bespreking gepubliceerd van ons boek ‘De Stilte van de Muziek voor Bach’. De recensie is van de hand van ‘Knopskaya’ — dat is Veerle Deknopper — en het gaat onder de toepasselijke titel ‘DE KRACHT VAN STILTE: ZESTIG MOMENTEN VAN BEZINNING IN WOORD, BEELD EN KLANK’. Allen daarheen!

Stil in een hoekje

De hele week al, en met vandaag 1 november als hoogtepunt, wordt er op Klara over ‘stilte’ nagedacht. Het is een concept dat zo eenvoudig en helder is als het breed, diep en complex is.

Deze morgen was ondergetekende te gast op Klara, live bij Sander De Keere. Aanleiding was het boek dat wij (Liesbet Vereertbrugghen, Nicole Van Opstal en ikzelf) hebben geschreven over, jawel, ‘De Stilte van de Muziek voor Bach’. Muziek uit ver-van-ons-bed vervlogen tijden, tot ons gekomen via stille, zwijgzame manuscripten. Ik leidde tijdens het gesprek onder meer het ‘Nostra phalans’ in, een ingehouden feestgezang ter ere van Jacobus (die van Compostela). Vandaag is dan ook Allerheiligen.

In de aanloop naar zo’n radiogesprek denk je na over wat je zou willen zeggen. Je houdt even geen rekening met wat je precies gevraagd zal worden. Je ontwikkelt gedachten in je hoofd, je construeert zinnen.

Zo ook deze morgen op weg naar de VRT, in mijn Cambio-wagentje. Ik maakte, onder impuls van één van de zangeressen van Psallentes (Lisa De Rijcke), een omweg langs Bonheiden, om er spulletjes te gaan ophalen die vluchtelingen van pas zouden kunnen komen in wat ongetwijfeld een moeilijke winter wordt. Uit drie windstreken kwamen Psallentes-mensen samen aan de ingang van de VRT, om die spulletjes in Lisa’s auto over te laden. Weer een klein beetje nood gelenigd, misschien, binnenkort.

Dankzij die omweg kon ik dus lang nadenken over ‘stilte’, en in combinatie met wat ik aan het doen was (een makkelijk inspanninkje leveren om mensen wat hulp te bieden onder de vorm van kleren, schoeisel, huisraad) kwam ik als vanzelf bij de mensheid in het algemeen terecht. Waarom er toch altijd maar zoveel ellende is, zoveel miserie, en of het eigenlijk wel iets uitmaakt, wat je aan het doen bent.

Je vraagt je af of en hoe vriendschap, liefde en mededogen het kan blijven winnen van uitsluiting, haat en onverdraagzaamheid. Ik begon te denken dat ik bij Sander zou vertellen over de hardheid van stilte, de negatieve aspecten van stilte.

Als je bijvoorbeeld slachtoffer bent van een misdaad, fysiek of mentaal, dan zal je in het beste geval hulp zoeken in je omgeving of bij instanties. Maar soms ook niet: veel slachtoffers blijven met hun pijn en verdriet stil in een hoekje verborgen. Ze kroppen op, ze durven er niet mee naar buiten komen. Toch moet hun verhaal gehoord worden, ze moeten hun verhaal kwijt kunnen. Waarom lukt dat zo moeilijk?

Je bent slachtoffer van pesterijen, van misbruik, van andere vormen van misdaad. Als je je verhaal niet ergens kwijt kan, dan blijf je er mee zitten, in dat stille hoekje van je. Dus om dat slachtoffer-zijn goed door te komen moet je je eigen zwijgen doorbreken, zoals je ook het zwijgen en wegkijken van anderen moet overwinnen. 

En als je dan toch de moed en de ruimte hebt gehad je verhaal te vertellen, dan nog gaan mensen vaak twijfelen: is dit wel zo gegaan, is dat nu echt zo erg, heb je er zelf niet ook schuld aan? (‘Had je maar niet zo’n kort rokje moeten aantrekken’ — zo’n dingen.)

Op weg naar enige vorm van heling, van herstel, kom je de erkenning tegen. Iemand die de stilte doorbreekt, je ellende ziet, en zegt: ‘ik hoor je, ik geloof je, het is erg, dit zijn dingen die niet hadden mogen gebeuren’. Zo’n erkenning brengt troost, hoe mager die soms ook kan uitvallen. Het is bijzonder moeilijk voor buitenstaanders om de diepte van je pijn te peilen, en om de juiste woorden te vinden. Je vindt het al mooi dat iemand bij je komt aankloppen, gaat zitten, en niets zegt. Samen stil zijn als een uniek, intiem, diepgaand verbond. De kracht van stilte, dus — maar ho, wacht eens even, zou ik het niet over de hardheid van stilte hebben?

Maar ach, na een rit van twee keer een half uur en in het daglicht en de welhaast steriele realiteit van de studio ga je dan toch maar naar de concretie van de dag. Dag van de Stilte. Stille muziek, of muziek om stil van te worden. Misschien maakt ons dát meer mens, en helpt het ons de stilte te doorbreken. Zwijgen is zilver, spreken is goud.

Hendrik Elie Vanden Abeele, 1 november 2020

 

31•10•2020 Brugge [B] Iedereen (geen) Klassiek

Het had een feest moeten worden, maar op die vreugde is nu een domper gezet: Iedereen Klassiek Brugge gaat niet door. Wij van Psallentes zouden in de Sint-Walburgakerk zingen, op 31 oktober om 10u en om 12u, en we zouden aantreden met een XL-bezetting, of zo je wil een XI-bezetting (met elf dus, zijnde een grote bezetting; hm, dat was een ingewikkeld spelletje met verwarrende vermenging van Engelse en Latijnse hoofdletters; het zijn dan ook verwarrende tijden).

Maar dus Iedereen (geen) Klassiek. Gelukkig is er nog altijd Klara, er zijn mooie boeken over oude muziek (hint hint), je kan zelf nog wat zingen, en je kan ook gewoon meer en meer het leven van een poes gaan leiden, toch? Laat ons dat betrachten! Gewoon veel liggen, rondkijken, doezelen, gefascineerd zijn door de kleinste dingetjes zolang ze maar bewegen, over muurtjes springen om fit te blijven. Af en toe wat water lebberen, en elke dag hetzelfde geprepareerde krachtvoer. Het uitscheiden van verteringsslakken gewoon discreet achter in de tuin. Wat denk je?

Foto en tekst Hendrik Vanden Abeele

Gemaskerd glunderen

Vandaag was ik voor het eerst sinds vele maanden samen met mijn twee co-auteurs van het boek ‘De stilte van de muziek voor Bach’ (Borgerhoff & Lamberigts): Liesbet Vereertbrugghen en Nicole Van Opstal. We hebben alle drie enkele fragmenten ingelezen — die krijg je volgende week te horen op Klara.

Op deze foto zie je het niet zo goed, maar we glunderen, natuurlijk. We zijn alledrie erg trots op dit gewichtige boek (anderhalve kilo). En we bevelen het warm aan. Je zal de komende tijd toch weer wat thuisvertier kunnen gebruiken? Welaan dan!

Hendrik Vanden Abeele, 22 oktober 2020

35 andere soorten bier

Vandaag met Psallentes te Massemen wat drieluikjes gezongen, Triptycha. Ondergetekende nam in Leuven de trein, rechtstreeks naar Wetteren, wat een comfort. En dan te voet van Wetteren naar Massemen, enkele kilometers naar het zuiden.

Soms wordt concerten geven een ‘Boeketje Vlaanderen’ (met een knipoog naar de betreurde Gerty Christoffels, die heel lang geleden eens een concert van Psallentes inleidde).

Onderweg kwam vanwege Sarah aan de groep een berichtje binnen, met foto (zie boven). Hier is het, had ze omcirkeld, hier kunnen we ons straks omkleden en zo, en kijk daar is de kerk! Een mooie Martinuskerk.

Met deze Triptycha te Wetteren/Massemen komt alweer een einde aan ons reeksje rond het Lam Gods. Oorspronkelijk zouden er ook concerten geweest zijn te Eeklo en te Deinze, maar die werden afgelast of uitgesteld. Binnen een paar weken zijn we in Brugge op Iedereen Klassiek te zien — ‘als ‘t God belieft’.

Toen ik langs de Massemsesteenweg liep kwam ik ongeveer halverwege een café tegen. Op een bord op de stoep stond geschreven: “Bent u Corona ook zo beu? Wij hebben ruim 35 andere soorten bier.” Cafépraat hé, maar leuke cafépraat. Dat helpt er ons wel door…

Foto Sarah Van Mol

Tekst Hendrik Vanden Abeele

Beverense ‘hoorbare stilte’

Vanavond te Beveren hebben we het even stil gemaakt. Niet letterlijk, maar ‘overdrachtelijk’: kalme, rustige muziek gezongen, voor en bij het Lam Gods (ja, van Van Eyck). Buiten raasde de wind, heerste onrust en onzekerheid, maar binnen zochten we windstilte op, rust, zekerheid, ‘vastigheid’ — en mondmaskertjes. We deden dat alles op een uiterst geschikte plek: de mooie Sint-Martinuskerk in het centrum van Beveren — de streek waar Lam-Gods-opdrachtgever Joos Vijd vandaan kwam.

Met Veerle Van Roosbroeck, Lisa De Rijcke, Sarah Van Mol, Amélie Renglet, Sarah Abrams, Barbara Somers, Elisabeth Colson en Kerlijne Van Nevel.

Tekst en foto Hendrik E A Vanden Abeele, 14 oktober 2020

(Lees meer over ‘hoorbare stilte’ in het gloednieuwe boek ‘De Stilte van de Muziek voor Bach‘.)

Tweeluik met drieluiken te Machelen

Vandaag mooi dagje doorgebracht in het charmante Machelen-aan-de-Leie (Zulte), alwaar een groep enthousiaste mensen in de context van het Festival van Vlaanderen een Psallentes-concert organiseerden (in twee luiken, om meer mensen te kunnen bedienen), met muziek bij het Lam Gods. Die muziek is dan weer georganiseerd in drieluiken, Triptycha. Met Veerle Van Roosbroeck, Sarah Van Mol, Sarah Abrams, Barbara Somers, Kerlijne Van Nevel en Elisabeth Colson. In gedachten hadden we ook onze twee quarantaine-zangeressen Lisa De Rijcke en Amélie Renglet mee.

De foto? Hm, ja, wij hebben met mondmasker gezongen ja. Liever veel te voorzichtig dan een beetje onvoorzichtig — dat was het motto. Het voornaamste probleem daarmee? Dat je deze zangeressen niet goed kunt zien stralen.

Wat een mooie, uitstekend klinkende kerk hebben ze daar overigens!

Hendrik Elie Vanden Abeele, 9 oktober 2020

15•10•2020 Massemen (Wetteren) [B] Triptycha

Op donderdag 15 oktober 2020 is Psallentes te gast in Massemen (dat is bij Wetteren), voor een aflevering van Triptycha, onze drieluiken bij het Lam Gods van Van Eyck. Meer info en tickets hier.

Of de zingende engelen en de engelen met instrumenten ook echt samen musiceren? Op het afgebeelde moment kan een motet of een Agnus Dei door de engelen links drie- of vierstemmig gezongen worden, terwijl de hemelbewoner aan het orgel rechts dit met akkoorden ondersteunt. De meest prominente onder de zingende engelen lijkt overigens niet alleen te dirigeren, maar ook naar de overkant te kijken.

De aanwezigheid van instrumenten als vedel en harp is misschien een verwijzing naar de muziekcultuur in de Bourgondische tijd. Vocaal-instrumentale uitvoeringen van wereldlijke liederen, chansons genaamd, waren ongemeen populair.

Het onveranderlijke thema van dergelijke chansons was de liefde van een man van hogere stand voor een onbereikbare vrouw. Veel van die chansons werden ook overgezet naar een religieuze context, met name in de Mariale devotie. Zo schreef Johannes Ockeghem (ca. 1410-1497) het chanson D’ung aultre amer (“een ander liefhebben zou een vergissing zijn”), dat Josquin Desprez later aan zijn motet Tu solus qui facis zou toevoegen, precies vanwege de verwijzing naar het Mariale.

14•10•2020 Beveren [B] Triptycha

Woensdag 14 oktober is Psallentes te gast in de Sint-Martinuskerk, Beveren. Dat is de kerk op de Grote Markt. We zingen er ‘Triptycha’: negen muzikale drieluiken bij het Lam Gods van Van Eyck. Meer info en tickets hier.

De engelen zingen gregoriaans en/of polyfonie. Is het gregoriaans, dan zou het om responsoria van de periode na Pasen kunnen gaan: deze responsoria refereren expliciet aan het boek Openbaring — logisch, want het Lam Gods zit vol verwijzingen naar de Apocalyps. De combinatie van deze gezangen met tweestemmige Agnus Dei-fragmenten uit missen van Dufay, Ockeghem, Desprez en anderen, levert ons kleine, mooie tafereeltjes. Triptieken.

Blog at WordPress.com.

Up ↑