Zeven en zalig. Prachtig en perfect.

Vandaag op stap geweest met deze zeven zalige zangeressen. In de Leuvense ‘benedenstad’ gaven we enkele tientallen superpersoonlijke mini-concerten. Het weer was prachtig, en er waren prachtige mensen van alle leeftijden. Een perfecte dag. Dank aan Stad Leuven en 30CC!

Foto en tekst HVdA

Huelgas Ensemble: hart en riem!

Ziet de toekomst van het Huelgas ensemble er donker en mistig uit? Je zou het denken, op basis van de brief van Geert Van Istendael in De Morgen (1 juni: ‘Als Vlaamse krenterigheid Huelgas nekt, schiet Vlaanderen een gat in zijn eigen cultuur’). Eén van de beroemdste ensembles voor oude vocale muziek dreigt blijkbaar de financiering vanuit de Vlaamse overheid te verliezen. Dat bericht stemt ons droevig. We kennen het ingediende dossier niet, we hebben het advies van de beoordelende commissie niet gelezen, we kennen de repliek van het ensemble niet — we weten dus eigenlijk niets over de beweegredenen voor deze straffe wending. We achten het waarschijnlijk dat de commissie ernstig werk leverde, en dan zouden er dus genoeg redenen en argumenten moeten zijn voor dit drastisch advies. Op wat dat advies gebaseerd is, daar hebben we verder het raden naar — en dan is het moeilijk om de juiste tegenargumenten te vinden. Dat is ook waar de tekst van Van Istendael het helaas laat afweten. Daar kan de ondertekening met enige handtekeningen niet veel aan veranderen. Ik zou het heengaan van Huelgas een enorme streep door de rekening van de Vlaamse oude-muziek-wereld vinden. Daarom bij deze aan onze collega’s van Huelgas een welgemeend hart onder de riem in de voor hen moeilijke, lastige tijden! Temidden donkerte en mist zijn altijd wel ergens die lichtstipjes te vinden. We wensen ze jullie toe!

Foto en tekst Hendrik Vanden Abeele, in eigen naam

12•06•2022 Leuven [B] Psallentes Happertjes

Psallentes is er trots op een Leuvens ensemble te zijn. Want Leuven is ongetwijfeld de op één na mooiste stad van Vlaanderen! Volgende zondag 12 juni 2022 doen we ter hoogte van de zogenaamde ‘Benedenstad’ onze liefde voor Leuven weer alle eer aan. De ‘Benedenstad’ is meteen ook de podiumkunstensite. Dat is de plek waar, als alles goed gaat, tegen 2027 het nieuwe Leuvense podiumkunstengebouw zal staan. Maar voor het zover is: zondag 12 juni kan je meer te weten komen over alle plannen voor dit stadsdeel, en dat op de meest bruisende manier denkbaar. Alleen het weer moet een beetje mee willen.

Je komt alles te weten over de site zelf, het openleggen van de Dijle, de woonprojecten op en rond de Hertogensite, het Europees project VARCITIES, de toekomstplannen voor de Kruidtuin en de Redingensite (faculteit psychologie en pedagogie)… Er zijn infomarkten, rondleidingen, er is muziek, dans, cursus, er is een wandelparcours, er is een tentoonstelling. Lees er hier alles over. En o ja: het is gratis.

En Psallentes hierin? “Kijk uit voor de guerrilla-tactieken van de zes zangeressen van Psallentes. Het Leuvense ensemble voor oude vocale muziek omcirkelt je met streepjes polyfonie. In de keuze van wat ze precies zingen heb je zelf de hand.”

‘Psallentes Happertjes’ is een concept van Hendrik Vanden Abeele, ontworpen door Kris Thielemans, op basis van kunstwerken van Hilde Vertommen. De zes zangeressen van dienst zijn Sarah Abrams, Elisabeth Colson, Barbara Somers, Sarah Van Mol, Kerlijne Van Nevel en Veerle Van Roosbroeck.

Bingen op de Keizersberg

Heerlijk avondje gehad op Abdij Keizersberg, waar Patrick Lateurs vertaling van de gezangen (‘Symphonia’) van Hildegard von Bingen werd voorgesteld. Prachtig boek, uitstekende vertaling, en de kans gekregen om Hildegards meesterschap in melodieën te demonstreren. Dank aan Uitgeverij Halewijn en aan de gastvrijheid van Abdij Keizersberg. En nog het meest: dank aan de zangeressen van dienst. Dat waren van rechts naar links Barbara Somers, Elisabeth Colson, Kerlijne Van Nevel, Veerle Van Roosbroeck, Sarah Van Mol en Sarah Abrams. Kippenvel! (Maar dat heeft ie al jaren.)

Foto en tekst Hendrik Vanden Abeele

Uitzonderlijk: dit is de ENIGE foto die vanavond van deze zangeressen werd genomen.

Polyfonie in Poperinge

Psallentes was vandaag in Poperinge. We zongen boetepsalmen van Lassus, gregoriaanse lamentaties, en ‘de Miserere’ van Josquin. De Sint-Bertinuskerk gaf prachtig mee met onze meerstemmigheid, zo teder, breekbaar én accuraat gestalte gegeven door Veerle Van Roosbroeck, Sarah Abrams, Rob Cuppens, Elisabeth Colson en Rozelien Nys. Ook Jonathan De Ceuster had op het podium moeten staan, maar die zijn we helaas ‘onderweg kwijtgeraakt’. Spoedig herstel, Jonathan! We hebben je gemist!

Wat waren Lassus en Josquin toch geweldige componisten. Jammer dat ze niet gewoon naar eigen waarde geschat worden. Hoorde je de jongste tijd ook over Josquin dat hij ‘de Elton John van zijn tijd’, of ‘de Bach van zijn tijd’ was? Wat bedoelen ze daar toch mee? Van Bach zeggen we toch niet dat hij de Beethoven van zijn tijd was? Was Mozart de Stravinsky van zijn tijd? Ik zou zeggen: Josquin was de Josquin van zijn tijd. Psallentes is er trots op vandaag diens polyfonie in het mooie, vriendelijke en gezellige Poperinge te hebben kunnen zingen. Wat ons betreft hoef je daar de paus niet bij te betrekken — ja dat zag je misschien ook ergens. (Noot: twee van onze zangers kwamen uit Hasselt vandaag. Ze zaten een dikke zes uur in de auto. Op die tijd kan je bijna heen en terug naar Rome vliegen. Maar waarom zou je dat doen hé?)

Om maar te zeggen: het was weer de moeite vandaag. Met dank aan de mensen van CC Het Perron!

Foto en tekst Hendrik E A Vanden Abeele

03•04•2022 Poperinge [B] Vocem fletus mei (Boetepsalmen Lassus en Josquin)

Een monumentaal werk als de Boetepsalmen van Orlandus Lassus (1532-1594) laat zich niet in enkele fragmentjes samenvatten. Maar aan de hand van enkele weloverwogen keuzes het werk typeren, dat kan misschien wel. Lassus toont zich immers van zijn meest strakke, meest beheerste zijde. Heel evenwichtig, zonder koel of steriel te worden. Over bijna de hele afstand tussen het eerste vers van de eerste boetepsalm tot de finale ‘sicut’ van de zevende boetepsalm voel je een hang naar rustige, stabiele cadans. Bijna alles is in dezelfde maatsoort gezet, alles lijkt in een min of meer vast tempo geschreven te zijn, en de gekozen toonaarden wijken nooit ver van elkaar af. Er is ook geen haast, geen grote opwinding. Er is met andere woorden een grote stilistische en muzikale eenheid, waardoor een ‘pars pro toto’ benadering best interessant en leerrijk wordt.

Ten eerste zocht ik verzen die me inhoudelijk aanspreken. In de boetepsalmen treft mij vooral het roepen om hulp, de hulpeloosheid die uitgeschreeuwd wordt. Iemand die om hulp roept wordt vaak niet gehoord. Psychologische experimenten wijzen uit dat mensen graag denken dat een mens in nood wel door iemand anders geholpen zal worden — zelf ben je dan van actie verschoond. En sterker nog: een mens in nood is zich (al dan niet terecht) bewust van schuld, en verlangt naar verlossing, verlichting. Die krijg je niet zomaar, en net dat is in de boetepsalmen knap verwoord: er wordt vaak stilgestaan bij het verdriet, de onzekerheid, de angst, de beknelling. De boetepsalmen geven een stem aan mijn geween — ‘vocem fletus mei’.

Ten tweede koos ik voor muzikale verzen waarin de wereld van Lassus het meest tot verstilling komt. Rustige, bijna bewegingsloze drieklanken. Weinig verschuiving, geen virtuoze omhalen — alleen maar dat zachte en gestage verglijden van heldere harmonische constellaties. Lassus had zijn typische taal, zijn signatuur, en het is die taal die hij hier hanteert. Maar toch doet hij dat met grotere terughoudendheid dan gewoonlijk. Telkens opnieuw voel je zijn onweerstaanbare drang om de onrust en het moerassige (of om het positiever te zeggen: het sprankelende en het frivole) van de beweeglijke polyfonie in toom te houden. Homofonie primeert: de verticale gelijktijdigheid en gelijkwaardigheid van de stemmen. Dat maakt deze muziek ook zo troostrijk: weinig losse schroeven, alles zit goed in elkaar, dit is geen bricolage, er zijn nog zekerheden in het leven.

En laat deze beschrijving van de (in dit geval) ingetogenheid van de polyfonie van Lassus nu net ook, en zeker niet toevallig, voluit gelden voor het gregoriaans. Vandaar de voortdurende maar bescheiden aanwezigheid van de eenvoudigste recitatie van psalmverzen, gelardeerd met enkele flarden van gregoriaanse frasen. In de context van boetepsalmen kunnen we ten slotte niet om de klaagzangen heen — ook die teksten uit het Oude Testament focussen op pijn en verdriet.

Ten derde keek ik voorbij Lassus verder terug naar Josquin Desprez, die onder meer Psalm 50 (Miserere) zo ingrijpend verklankte. Lassus was zich heel goed bewust van de muzikale aanwezigheid van Josquin, ook al hebben ze mekaar niet kunnen kennen — Josquin is enkele generaties ouder. Maar het gezegde great minds think alike horen we in hun beider omgang met de boetepsalmen op frappante wijze geïllustreerd.

En ten slotte heb ik iets met de bezetting gedaan. De oorspronkelijke boetepsalmen zijn geschreven voor een gezelschap waarin de afstand tussen laagste noot en hoogste noot een ensemble van mannen en vrouwen afdwingt — historisch gezien zullen het mannen en knapen geweest zijn. In ‘Vocem fletus mei’ doorbreken we dat patroon. De beknelling die uit de teksten spreekt, het troostrijke van het muzikale plan: het wordt met onze bezetting voor alleen hoge stemmen een nieuwe dimensie binnengebracht. Dat vraagt een aanpassing van de partituur: vaak bescheiden en minimaal, soms wat drastischer. Lassus-fanaten zullen dit misschien heiligschennis vinden — waarom zou je aan een perfect werk willen sleutelen, hé. Ik kan daarop alleen maar zeggen: dit blijft helemaal Lassus, we hebben zijn werk gerespecteerd, maar we wilden met de keuze voor hoge stemmen de muzikale wereld van de Boetepsalmen enigszins ontwortelen, losmaken van het fundament. Hoger en ijler dan Lassus voor ogen had, minder grond onder de voeten. Net zoals we ons voelen wanneer onze ziel weent.

Zondag 3 april 2022 te Poperinge, Sint-Bertinuskerk, 18u.

Tekst en Foto Hendrik Elie Vanden Abeele

31•03•2022 Poperinge [B] Lassus in perspectief

Lassus. Vormingsavond door Hendrik Vanden Abeele in de Gotische Zaal van het Stadhuis van Poperinge, op donderdag 31 maart om 19u30. Tickets hier. Thema is de polyfonie van Lassus, in het bijzonder zijn zogenaamde boetepsalmen. We plaatsen Orlandus Lassus en zijn werk in een ruim muziekhistorisch kader, en komen onderweg onder meer ook Josquin Desprez tegen. Een avond toegankelijk voor zowel leek als kenner. Warm aanbevolen. Tickets hier. Dit evenement kadert in een groter geheel: op dinsdag kan je de film ‘Lassus’ van Griet Teck gaan bekijken, en op zondag is er een concert van Psallentes met muziek van Lassus en Josquin.

Tekst en foto Hendrik Vanden Abeele

Blog at WordPress.com.

Up ↑