13•10•2019 Antwerpen [B] Op dese vaert

Op dese vaert Psallentes 2019

Psallentes is te gast bij Koorlink (ter AMUZ, Kammenstraat, Antwerpen) nu zondag 13 oktober 2019 om 11u. Een nieuw programma, rond de zestiende-eeuwse Souterliedekens. Psallentes, met speciale gast danseres Philine Janssens.

Al vele eeuwen lang worden in de christelijke liturgie psalmen gezongen. De honderdvijftig liederen uit het Bijbelse boek vormen de kern van het koorgebed, acht keer per dag. De heilige Benedictus van Nursia legde dit als een van de eersten vast in zijn kloosterregel. Latijn was voor het reciteren van psalmen de standaardtaal, maar vanaf de vijftiende en zeker de zestiende eeuw, uiteraard in de context van het humanisme en de Reformatie, begon men ook de volkstaal te gebruiken. Zo verscheen in 1540 bij de Antwerpse drukker Symon Cock een boekje met in het Nederlands vertaalde psalmen, in metrische rijmvorm. Die kregen de naam ‘Souterliedekens’, waarbij ‘souter’ een verbastering is van ‘psalter’ of ‘psautier’. Cock voegde voor elke psalm ook een melodie toe, die vaak ontleend was aan wereldlijke liederen — de kruisbestuiving tussen wereldlijke en geestelijke muziek was in die tijd gebruikelijk. Enige jaren later verschenen dan bij een andere Antwerpse uitgever, Tielman Susato, dezelfde Souterliedekens in driestemmige zettingen van de hand van Jacob Clemens non Papa.

Aangezien Souterliedekens dus gewoon psalmen zijn, en psalmen in officie-verband gezongen worden, presenteren we een en ander alsof het drie korte gebedstijden betreft — laat ons zeggen prime, terts en sext. Daarbij weerklinkt telkens de typische opener (Deus in adiutorium), een antifoon met psalm, soms nog een tweede antifoon met psalm, een stukje hymne, en een afsluiter (Benedicamus Domino). Voor de antifonen en de hymne kozen we voor het feest van Johannes de Doper. (De eerste strofe van de hymne voor Johannes de Doper leverde, door elke eerste lettergreep van een nieuwe regel te isoleren, de notennamen Ut, Re, Mi, Fa, Sol en La.) En, zoals dat gaat in gebedstijden, zingen we elke psalm ook ‘in extenso’.

Deze drie korte gebedstijden hebben we met een gouden kader omlijst (‘vooraf’ en ‘nadien’): dat kan dan niet anders dan vooral Mariaal zijn. In de openingssequens — een lofzang op de Drie-eenheid — hoor je vanuit de typische eenstemmigheid een voorzichtige meerstemmigheid ontstaan. Het Magnificat dat erop volgt, zingen we op muziek van Dufay, honderd jaar ouder dan Clemens non Papa. Een beetje anachronistisch hebben we er alvast de tekst van het Magnificat op gezet, uit de Souterliedekens (waar Dufay’s melodie als basis werd gebruikt). Op die manier kunnen we de vergelijkbare driestemmige polyfonie van Dufay laten proeven, alvorens in de Souterliedekens zelf Clemens non Papa aan het woord te laten.

Aan het eind van het programma gaan we opnieuw Mariaal — de cirkel wordt gesloten. Een Salve regina wordt gebruikt als Magnificat-antifoon, en het Magnificat zelf weerklinkt alternatim in gregoriaans, en polyfonie van, jawel, Clemens non Papa — deze keer dus in het Latijn. Het is in deze Salve-Magnificat constructie dat we Philine Janssens enige bewegingsruimte geven…

Hendrik Vanden Abeele

 

12•10•2019 Leuven [B] La Fête-Dieu

Psallentes La Fête-Dieu Leuven Begijnhofkerk 2019

Professor Marc Vervenne, ere-rector KU Leuven en president van het Groot Begijnhof van Leuven, nodigt u uit voor het Psallentes concert ‘La Fête-Dieu’, dat plaatsheeft op zaterdagavond 12 oktober 2019 om 20u in de Sint-Jan-de-Doperkerk. Dit concert grijpt plaats in het kader van twintig jaar Unesco-erkenning van dertien Vlaamse Begijnhoven als werelderfgoed.

Bij de instelling van ‘La Fête-Dieu’ in 1246 speelde de heilige Juliana een belangrijke rol. Meer dan dertig jaar eerder al had zij een visioen gehad van een onvolledige maan: naderhand zou zij inzien dat dit een boodschap was betreffende een onvoltooide liturgische cyclus, en dat met name een feest rond het Heilig Sacrament ontbrak. Het was de jonge en bescheiden monnik Jean de Cornillon die aan het werk gezet werd om dit nieuwe feest in een officie gestalte te geven.

Zoals gebruikelijk in die tijd waren teksten van kerkvaders als Ambrosius en Augustinus de belangrijkste voedingsbodem voor het liturgisch programma van het officie. Naast kerkvaders kwamen ook meer eigentijdse auteurs aan bod, zoals Alger de Liège en Pierre Lombard.

Op het muzikale vlak vertrok Jean vanuit een programma dat ook in andere officies reeds toegepast was: de antifonen volgen de nummering van de modi. Eerste antifoon eerste modus, tweede antifoon tweede modus, enzovoort. Het werd een soepel, verzorgd en expressief officie, een interessante getuige van de Luikse muzikale traditie. Het officie van Jean kende goede verspreiding in het bisdom Luik, en ook richting Duitsland, Moravië en Polen. Nog in dezelfde dertiende eeuw schreef Thomas van Aquino een ander officie voor hetzelfde feest. Dit werd al gauw het universele officie van Corpus Christi, ook al werd Jeans officie in de Luikse Saint-Martin zeker tot in de zestiende eeuw gezongen.

Een van de meest volledige bronnen voor het officie van Jean de Cornillon is een handschrift uit Tongeren (ca. 1300), dat in de Koninklijke Bibliotheek van Den Haag bewaard wordt, onder het nummer 70 E 4.  In net hoefnagelschrift staan er de antifonen en responsoria, de hymne en een sequens uitgeschreven. Psallentes selecteerde uit de 21 bladzijden van het officie voor het Heilig Sacrament gezangen voor de eerste vespers en de derde nocturne van de metten, en vulde dit aan met de sequens Laureata plebs.

Hendrik Elie Vanden Abeele

 

 

 

Amarant Romantique

Gisteren voor Amarant te Gent en Antwerpen begonnen aan een twintigdelige reeks over de muziek in de Romantiek. De negentiende eeuw, zeg maar. Volgens mij is die negentiende eeuw nog steeds de sleuteleeuw als je de wereld van de klassieke muziek vandaag wil begrijpen. Muziekuitgeverijen, conservatoria, concertverenigingen, concertzalen, concertpraktijken, koorverenigingen: zoek er maar eens een die niet in de negentiende eeuw gesticht is. (Wijsneuzen aller landen: je zult er uiteraard vinden.) Blij dit te mogen doen, en altijd fijn om, via die negentiende eeuw, te kunnen terugkeren naar waar het voor mij allemaal begon: de piano.

De eerste reeks van tien sessies bij Amarant (over vroege tot hoge romantiek) is dus nu begonnen en volzet, maar mogelijk is er voor de tweede reeks (vanaf januari 2020), met als onderwerp de hoge tot de late romantiek, nog wel een plaatsje — of je wacht tot de reeks in jouw stad wordt geprogrammeerd.

En uiteraard zullen de cursisten ook langs L’Abbé Liszt geleid worden: het dubbel-cd’tje dat we een paar jaar geleden maakten met Joris Verdin.

Hendrik Vanden Abeele, 10 oktober 2019

abbe-liszt-cover

Klank van de Stad

Op de terugweg uit Worms stapte ik over te Keulen. Even naast het station naar de Dom gaan kijken, en een beetje winkelstraat lopen. Stond daar een meisje van (ik schat) maximum twaalf jaar op haar eentje trompet te spelen. Onbezorgd, maar niet onbezoldigd: flink wat mensen gooiden enige muntjes in de rode beker. Om het helemaal af te maken begonnen spoedig de klokken van de Dom te loeien: een merkwaardig audio-spektakel! Als je de visuals erbij wil: het filmpje begint met linksachter een selfie-nemend duo. Daar ergens start ook de route van een oude man, die bij het zien of/en horen van het meisje alvast naar zijn buidel tast en haar zo dadelijk iets zal geven. Intussen blijft het meisje aan ons zicht onttrokken door een verliefd zwart koppeltje. Maar even later is ze daar dan toch te zien, rechtsvoor. Blazen maar, komt dat horen!

Hendrik Vanden Abeele, 2 oktober 2019

Ons Amélie

Amélie Renglet Psallentes interview CAVetMA

Ah wat fijn: ‘ons’ Amélie — dat is dus Amélie Renglet, één van de vaste sopranen bij Psallentes — staat in het nieuwste nummer van het magazine van onze Naamse vrienden van het Centre d’Art Vocal et de Musique Ancienne. Een fijn en gezellig interview, lees het hier. ‘Goed voor je Frans!’ Volgend seizoen staan we met Psallentes drie keer in Namen, en ‘ons’ Amélie zal daar uiteraard bij zijn. Vermits ze sinds enige tijd weer in haar moederstad Namen woont, zullen de verplaatsingskosten bij die gelegenheden dus aardig meevallen. 🙂

Hendrik Vanden Abeele, 30 september 2019

Wormser Weekend Workshop

Worms REMA Hendrik Vanden Abeele 2019

Had a wonderful weekend in Worms, Germany: gave a plainchant and early polyphony workshop at the REMA-conference. (REMA is a network for Early Music in Europe.) Was happy to share the stage with some wonderful people on Saturday: Catalina Vicens, Benjamin Bagby, Stefan Morent and Ambrose Field. Thank you Albert Edelman (he’s the president of REMA) for the invite! On Saturday night attended a great concert by La Mouvance. Visited the (probably) oldest surviving Jewish cemetery in Europe: Heiliger Sand. On the way back set foot in no less than three German cathedrals (thanks to deliberately long gaps between trains): Worms, Mainz and Köln. So that was a wonderful Wormser weekend — oh and forgot to mention: there was Weißwein!

Nederlandse vertaling: workshop gegeven te Worms. En waarlijk, er was ook witte wijn.

Hendrik Elie Vanden Abeele, 30 september 2019

 

Veni Vidi da Vinci

Klara Espresso Hendrik Vanden Abeele

Ondergetekende had een gesprekje, gisteren op Klara, ‘s ochtends vroeg tijdens de koffie, bij Espresso dus, over Leonardo da Vinci en diens relatie met muziek, naar aanleiding van het centrale thema van het festival Musica Divina dat morgen begint. Psallentes is dit jaar niet op het festival te horen — je kan wel genieten van het werk van een mooie verzameling collega’s van ons, uit binnen- en buitenland. Aan mij werd dus gevraagd een beetje context te schetsen: hoe was Leonardo met muziek bezig, welke muziek kan hij zelf hebben uitgevoerd en/of gehoord? Zoiets. Sander De Keere stelde de vragen.

Hendrik Vanden Abeele, 19 september 2019

Stars exploding — nothing you can do

The Visitors

Net over ‘The Visitors’ gelezen, van Ragnar Kjartansson. Door de cultuurredactie van The Guardian bovenaan het lijstje van ‘beste kunstwerken van de eenentwintigste eeuw’ gezet. Ik hou niet van lijstjes, maar te zien aan wat ik zie en te lezen aan wat ik lees, zou dit op mij een diepe indruk kunnen nalaten, dat weet ik welhaast zeker — ik kan niet wachten het ergens live mee te maken. Meer dan een uur lang zingen negen mensen in negen verschillende kamers van een oud en groot huis een liedje op tekst van de ex-vrouw van de kunstenaar. ‘Once again I fall into my feminine ways’ en ook ‘There are stars exploding and there is nothing you can do’. Hier een fragmentje ervan, en hier een interview met de kunstenaar. Prachtig toch, dat in ‘het beste kunstwerk van deze eeuw’ het zingen en het samen musiceren een centrale rol speelt.

Ik draag dit bericht op aan de nagedachtenis van onze zoon Bastiaan, die vandaag 27 jaar zou zijn geworden. ‘There are stars exploding and there is nothing you can do.’

Hendrik Vanden Abeele, 17 september 2019

Bookman geboekt

Stijn Jacobs - portret 5

Wij van Psallentes zijn blij te kunnen meedelen dat we vanaf nu scheep gaan met ‘Bookman Artist Management’ van Stijn Jacobs, een boekingskantoor voor klassieke muziek, gevestigd in Brussel. Wij zijn er zeker van dat we met Stijn een uitstekende werkrelatie zullen kunnen opbouwen, in het voordeel van de promotie van ons ensemble, het ontwikkelen van projecten en de verkoop van concerten. Bookman bestaat dit jaar vijftien jaar en is een bekende en gewaardeerde speler in het brede kunstenlandschap. Het agentschap heeft een groot netwerk van professionele en occasionele organisatoren dat vanaf nu dus ook voor Psallentes toegankelijk is. Wij zijn ervan overtuigd dat de zakelijke expertise en commerciële ervaring waarover Bookman beschikt, ons voortdurend streven naar authenticiteit en artistieke uitmuntendheid een nieuw élan zal geven en in een stroomversnelling zal brengen.

Proficat aan Stijn, en aan onszelf natuurlijk!

 

Blog at WordPress.com.

Up ↑